Shtegu dalës i misionit të pamundshëm

Loja pa fitues

Shtegu dalës i misionit të pamundshëm

Misioni fakt-mbledhës i ekipit të ambasadorëve të Këshillit të Sigurimit në Kosovë do të merr një kohë të shkurtër në funksion të asaj që quhet blerje e kohës. Porse, ambasadorit rus në mekanizmin ekzekutiv të OKB-së nuk do t’i mbetet shumë për të folur më pas. Rezultati doemos do të jetë pozitiv dhe kjo për shkak të punës së institucioneve të Kosovës në planet dhe veprimet për standardet

Shkruan: Burim Ramadani

I
Presidentit Ahtisaari i është dhënë një mision i pamundshëm. Ky ka qenë formulimi më interesant nga politikanët joshqiptarë të rajonit të Ballkanit, kryeministrit bullgar Sergey Stanishev. Sado që mund të interpretohet në forma të ndryshme, formulimi i këtillë patjetër se ka konstatuar diçka ekzistuese. Ai duke u munduar të sqarojë qëndrimin e qeverisë së Sofjes mbi planin e kryendërmjetësit ndërkombëtar për statusin e Kosovës, në fakt ka përshkruar procesin nga një qasje të cilën nuk e ka pasur pothuaj askush në rajon. Misioni i Ahtisaarit sikurse është proklamuar në fillimin e procesit para mbi një viti ka rezultuar të jetë i pamundshëm. Arritja e një marrëveshje apo kompromisi sa i përket substancës së problemit midis dy palëve nuk ka qenë i mundur asnjëherë dhe as që është dashur të pritet se do të ndodh. Përshkrimi që ka dhënë kryeqeveritari bullgar do t’i futej në punë diplomacisë ruse dhe kjo mundësi nuk duhet të mos mendohet. Tek e fundit, diplomatët rus do të mund të përdorin pothuaj të njëjtin formulim në momentet kur do të jenë të detyruar të shpjegojnë abstenimin e tyre në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Qeverisë ruse nuk i kanë mbetur shumë variante për të gjetur ‘arsye’ për përdorimin vetos së tyre ndaj planit Ahtisaari.

II
Presioni i vendeve që kanë paraqitur rezerva apo kundërshtime ndaj planit të presidentit Ahtisaari i kanë dhënë edhe një shtyrje kohës së diskutimeve direkte mbi propozimin për pavarësinë e Kosovës. Misioni faktmbledhës i ekipit të ambasadorëve të Këshillit të Sigurimit në Kosovë do të merr një kohë të shkurtër në funksion të asaj që quhet blerje e kohës. Porse, ambasadorit rus në mekanizmin ekzekutiv të OKB-së nuk do t’i mbetet shumë për të folur më pas. Rezultati doemos do të jetë pozitiv dhe kjo për shkak të punës së institucioneve të Kosovës në planet dhe veprimet për standardet. Asnjë raport i kujtdo qoftë tashmë nuk mund të gjejë diçka tjetër, pos asaj se Kosova është e gatshme për vendimin mbi propozimin e Ahtisaarit. Kjo është përcaktuar edhe në vitin 2005, kur ambasadori Kai Eide kishte vlerësuar se janë pjekur kushtet për të filluar procesi i bisedimeve. Në ndërkohë, pothuaj të gjitha vlerësimet që ka bërë administrata ndërkombëtare sa i përket përmbushjes së standardeve kanë qenë pozitive. Ta marrim shembull themelimin e nënstacioneve policore në vendet e banuara nga komunitetet pakicë apo themelimin e Këshillave Komunale për Siguri Publike. Këso shembuj do të renditen në raportin e të gjeturave nga misioni fakt-mbledhës që do të zhvillohet gjatë fundit të këtij muaji.

III
Përkushtimi i institucioneve kosovare dhe qytetarëve shumicë të Kosovës duhet të vazhdojë edhe në ditët, javët dhe muajt në vijim. Konsolidimi i angazhimeve të kosovarëve duhet t’i prijë përkushtimit të gjithmbarshëm në këtë fazë të fundit të procesit mbi pavarësimin e vendit. Kjo do të kishte dy përparësi. Së pari, do të ndihmonte në politikat e vendeve Perëndimore në mbështetje të planit Ahtisaari dhe së dyti do të krijonte një pakt të heshtur të brendshëm me qëllim të ruajtjes së stabilitetit. Kosovarët kanë nevojë më shumë se asnjëherë deri më tash për konsolidim në të gjitha aspektet e jetës politike e qytetare. Mosmarrëveshjet e paraqitura publikisht në Ekipin e Unitetit të para disa ditësh, morën një kohë relativisht të madhe të debatit të brendshëm politik. Pos debatit mbi nevojën ose aventurën e krijimit të një koalicioni të ri qeverisës, vëmendja dhe përkushtimi i brendshëm ishte edhe sa i përket stabilitetit dhe rrezikut nga protestat e brendshme. Energjia që institucionet dhe organizmat e brendshëm i kanë kushtuar këtyre dy çështjeve patjetër se ka qenë e nivelit të lartë, derisa ky përkushtim do të duhej të drejtohej në procesin mbi statusin. Tashmë jemi në pjesën e fundit të shtegut drejt pavarësimit dhe në fakt kësaj faze mund t’i thuhet edhe shtegu dalës.

IV
Përfundimi i procesit të filluar në pjesën e dytë të vitit 2005 i ka dy variante. Porse, sido që të jetë, pavarësimi i Kosovës do të kalojë vetëm përmes variantit të parë, i cili do të përcaktohet përmes Këshillit të Sigurimit. Sipas kësaj logjike të rrjedhës së zhvillimeve, Këshilli i Sigurimit do të vijë në ditët e fundit të prillit në Kosovë për misionin faktmbledhës. Më pas, gjatë pjesës së parë të muajit maj do të paraqitet raporti i këtij ekipi dhe në bazë të tij do të më pas në pjesën e dytë do të zhvillohen diskutimet e mëtejshme. Ndërsa, gjatë muajit qershor Këshilli i Sigurimit do të arrinte që përmes një Rezolute të re të pranojë planin e Ahtisaarit. Gjatë votimit të kësaj rezolute do të kishim dy abstenime, të paktën një votë kundër dhe dymbëdhjetë pro. Kjo do të hapte rrugën që Kuvendi i Kosovës të nxjerrte Deklaratën e Pavarësisë dhe kjo do të pranohej ndërkombëtarisht. Varianti i dytë i mundshëm është ai që nuk do të merrte miratimin e Këshillit të Sigurimit. Askush në bashkësinë ndërkombëtare nuk do të parapëlqente këtë varinat të zhvillimeve. Deklarimi i Pavarësisë nga kosovarët, megjithëse do të mund të njihej nga një pjesë e madhe e botës, do të vë në pah probleme praktike në funksionalitet. Misioni i pamundshëm, atëherë, do të ishte emërtimi i punës së Ahtisaarit.


Botuar në “Zëri” më 9 prill 2007, fq. 10

Vazhdojnë angazhimet...

Loja pa fitues

Vazhdojnë angazhimet...

Data 3 prill nuk duket se do të vendos për ndonjë hap vendimtar për statusin. Debati i së martës mund të vendos një mekanizëm tjetër për të konstatuar zhvillimet në Kosovë – atë të vizitës së ekipit të ambasadorëve në Kosovë. Sidoqoftë, në këtë rrjedhë zhvillimesh ndërkombëtare për Kosovën, vetë kosovarët kanë nevojë të vazhdojnë përkushtimin në punën e tyre

Shkruan: Burim Ramadani

I
Nëse shumë herë deri më tash është thënë se e tërë bashkësia ndërkombëtare i ka kthyer sytë e veshët kah Kosova, tashmë po ndodh e kundërta. E tërë shoqëria kosovare, institucionet dhe elita politike kah kthyer sytë e veshët kah bashkësia ndërkombëtare. Këshilli i Sigurimit i OKB-së nesër do të ketë diskutimin e parë rreth propozimit të presidentit Martti Ahtisaari për pavarësinë e mbikëqyrur të Kosovës. Diskutimi i 3 prillit megjithë pritjet e mëdha, duket se nuk do të prodhojë ndonjë hap përpara sa i përket përfundimit të procesit. Ndërkohë që institucionet kosovare do të kenë fjalën (për herë të parë) në Këshillin e Sigurimit, puna e tyre për çështje që lidhen me përgatitjet për kohën e pas-statusit mbetet edhe më tutje e papërfunduar. Prishtina i ka dhënë fund angazhimeve në bisedimet direkte me Beogradin, porse kanë mbetur edhe disa çështje tjera të cilat kërkojnë përkushtim të plotë të kosovarëve. Të paktën, tashmë e kemi të qartë se cila është rëndësia e vendosjes sa më të shpejtë të simboleve të shtetit të Kosovës, çështje e cila para pak vitesh konsiderohej dhe vlerësohej në kategori të ndryshme si e panevojshme, nëse jo edhe më ashpër. Porse, jo vetëm simbolet duket se janë prioritare për elitën politike në Kosovë. Puna konkrete duhet të jetë e shpejtuar edhe për Kushtetutën, ligjet, përgatitjet për zgjedhje...

II
Rrjedha e diskutimeve në Këshillin e Sigurimit më 3 prill tashmë është pothuajse e qartë. Të paktën deklarimet e udhëheqësve të vendeve që përfaqësohen në Këshillin e Sigurimit kanë treguar se ky debat nuk do të ketë pajtueshmëri të caktuar. Ambasadorët e tri vendeve anëtare të përhershme në Këshillin e Sigurimit (SHBA, Britania e Madhe dhe Franca) do të mbrojnë qëndrimin pro ndaj propozimit të presidentit Ahtisaari, gjegjësisht pavarësisë së mbikëqyrur të Kosovës. Rëndësia e mbështetjes së pavarësisë së Kosovës nga ana e këtyre shteteve padyshim se është vendimtare. Mbështetja e dy të parave ka mundësuar çlrimin e Kosovës nga regjimi Millosheviqian, rindërtimin e shoqërisë kosovare dhe përgatitjen për hyrjen në fazën finale. Kjo mbështetje do të jetë e domosdoshme edhe tash, por edhe në një periudhë të paktën afat-mesme në aspiratat e Kosovës për të qenë pjesë e një familjeje Perëndimore. Në anën tjetër, dy vendet tjera të përhershme në KS të OKB-së do të paraqesin qëndrime të ndryshme. Derisa ambasadori kinez me tone të buta do të shpreh rezerva ndaj planit Ahtisaari, ambasadori rus do të vazhdojë fjalitë e mbetura në gjysmë të udhëheqësve të tij Putin e Lavrov. Në mos më shumë, ai do të insistojë për vazhdimin e bisedimeve dhe përcaktimin e një ndërmjetësuesi tjetër.

III
Procesi për zgjidhjen e statusit të Kosovës është e qartë se nuk do të mund të bllokohet. Përfundimi i këtij procesi tashmë nuk kërkon edhe shumë kohë, porse kërkon edhe shumë angazhim. Përkushtimi i këtillë është parë që në ditët e para tek shtetet kryesore mike të Kosovës. Shtetet tjera anëtare të Këshillit të Sigurimit, që nuk kanë veto, po ashtu do të luajnë rol të rëndësishëm në këtë fazë finale. Edhe pse disa prej tyre janë shprehur të painformuar rreth zhvillimeve në Kosovë, hapi i tyre nuk pritet të jetë në kundërshtim me vullnetin e kosovarëve. Porse, data 3 prill nuk duket se do të vendos për ndonjë hap vendimtar për statusin. Debati i së martës pritet të vendos një mekanizëm tjetër për të konstatuar zhvillimet në Kosovë – atë të vizitës së ekipit të ambasadorëve në Kosovë. Një vendim i tillë do të mund të merrej në bazë të kërkesës ruse dhe instistimit të ambasadorit rus. Mirëpo, kjo nuk do të ndryshonte diçka në vendimin e ardhshëm pro planit Ahtisaari. Në fakt, kjo do të digjte kartën e Rusisë për shkak se padyshim raporti i ekipit të ambasadorëve do të përmbajë vlerësim pozitiv për të arriturat këtu. Sigurisht se nuk do të bëhej fjalë për një mision sikur të Kai Eide-s, por një vizitë të shkurtër për vlerësimin e fakteve. Arritjet në terren janë pozitive dhe për këtë ka pasur angazhim të vazhdueshëm të institucioneve të Kosovës.

IV
Në këtë rrjedhë zhvillimesh ndërkombëtare për Kosovën, vetë kosovarët kanë nevojë të vazhdojnë përkushtimin në punën e tyre. Periudha që e pret Kosovën sfidohet nga çështje të ndryshme. Ato kërkojnë procedim të shpejtë dhe zgjidhje në kohë optimale. Ta marrim për shembull çështjen e zgjedhjes së simboleve të reja shtetërore të Kosovës. Përfundimi i kësaj çështje nuk ka të bëjë vetëm në nivelin përfaqësues apo identifikues, por edhe në atë praktik. Qytetarët e Kosovës do të ndjejnë nevojën e ekzistimit të simboleve kosovare menjëherë pas përfundimit të fazës katër mujore të tranzicionit. Kur atyre do t’u duhet të nxjerrin pasaportën e Kosovës, sikurse edhe dokumente tjera, institucionet veçmë do të duhej të kishin përfunduar përzgjedhjen e simboleve. Përndryshe, me çfarë pasaporte do të pajisen kosovarët? Mungesa e përcaktimit të shpejtë të simboleve, qofshin ato edhe vetëm të përkohshme, do të ndjehet praktikisht te qytetarët e Kosovës në ditën e parë të pavarësimit. Kjo do të nxiste frustrimin apo edhe reagimin e tyre. Kushtetuta, ligjet, përgatitjet për zgjedhje e çështje të tjera po ashtu janë sfida për elitën kosovare. Riorganizimi territorial, më konkretisht, do të determinojë kohën e mbajtes së zgjedhjeve lokale e të përgjithshme në Kosovë. Prandaj, Ekipi i Unitetit, institucionet, partitë politike, mediat dhe qytetarët e Kosovës kanë ende punë për të bërë. Nuk mbaron gjithçka me pavarësimin, atëherë fillojnë angazhimet e reja.

Botuar në “Zëri” më 02 prill 2007, fq. 10

Bombat e paqes

Loja pa fitues

Bombat e paqes

Edhe pas tetë vjetësh prej se kishin filluar bombardimet e NATO-s me qëllim çlirimin e Kosovës, vendi ynë përballet me një situatë tejet të brishtë të sigurisë. Secila lëvizje ka ndikim në situatën e sigurisë dhe si të tilla ato duhet të jetë të matura e vetëm të domosdoshme. Lëvizjet e ndryshme të çfarëdo karakteri që ndikojnë në stabilitet politik dhe institucional tash e deri në përcaktimin përfundimtar të statusit nuk janë gjë tjetër pos një avanturë e elitës dhe ndonjë grupi të caktuar

Shkruan: Burim Ramadani

I
Sado që duket paradoksale, bombat nuk shërbejnë vetëm për të shkatërruar. Ndoshta zbuluesi i panjohur i kësaj lloj arme në pjesën e dytë të shekullit të 17-të nuk e ka menduar kështu, porse rrjedhat dhe zhvillimet historike kanë treguar se bombat kanë edhe mision paqësor. Të paktën kanë qëllim politik paqësor. Kjo ka ndodhur tetë vjet më parë, kur NATO-ja filloi bombardimet kundër ish-Jugosllavisë për të çliruar Kosovën dhe popullin e këtushëm nga lufta shfarosëse e udhëhequr nga Millosheviqi. Qytetarët e Kosovës, ndonëse e kanë pritur dhe janë lutur për kohë të gjatë, intimisht nuk kanë besuar se do të presin ditën/natën kur qielli i ish-Jugosllavisë do të vërshohet nga aeroplanët luftarakë ndërkombëtarë. Nuk e kishin besuar se kjo do të ndodh as shumë të tjerë që janë munduar ta pengojnë këtë, porse NATO-ja e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës bën punën që shënon herën e parë në historinë e kësaj organizate. Populli shqiptar i Kosovës, por edhe vet pakica serbe e Kosovës duhet t’i jetë mirënjohëse edhe në të ardhmen për intervenimin e NATO-s kundër regjimit të kaluar në Serbi. Filozofia mbi të cilën është udhëhequr ky operacion 78 ditësh i bombardimit të një shteti duhet të mbetet udhërrëfyes për jetën e përbashkët të qytetarëve të Kosovës. Pos kësaj, kjo filozofi do të mbetet objekt studimi për gjenerata të tëra dhe do të jetë një precedent pozitiv.

II
Sidoqoftë, situata e sigurisë ka vazhduar të jetë e brishtë në Kosovë dhe tërë kohën e ndjeshme. Është treguar disa herë gjatë këtyre tetë vjetëve se është dashur një shkëndijë për t’u ndezur ndjenjat e një grupi apo një turme njerëzish këtu. Marsi i vitit 2004 i kaloi të gjitha përmasat e këtij tetë-vjeçari, porse rastet më të vogla kanë qenë mjaft të shpeshta. Gjendja e tillë nuk duhet të përsëritet më asnjëherë. Megjithatë, ndjenjat e qytetarëve të Kosovës janë të përziera dhe për këtë jemi dëshmitarë të situatave të ndryshme. Protestat e dhunshme i kanë dhënë hije të keqe zhvillimeve dhe punës së deritashme në Kosovë. Derisa vendi po pret fazën finale të përcaktimit të statusit polifazën finale të përcaktimit të statusit politik, qytetarët e Kosovës duhet të kenë kujdes për ruajtjen e stabilitetit politik dhe institucional. Lëvizjet e ndryshme të çfarëdo karakteri që ndikojnë në stabilitet politik dhe institucional tash e deri në përcaktimin përfundimtar të statusit nuk janë gjë tjetër pos një avanturë e elitës dhe ndonjë grupi të caktuar. Secila lëvizje ka ndikim në situatën e sigurisë dhe si të tilla ato duhet të jetë të matura, të llogaritura mirë dhe vetëm të domosdoshme. Kjo maturi duhet të jetë e gjithanshme dhe elita e shqiptarëve të Kosovës ka përgjegjësinë politike për ruajtjen dhe zhvillimin e ndjenjës së sigurisë në vend.

III
Sërish bombat shpërthejnë. Nuk shpërthejnë vetëm në Irak, Afganistan, Çeçeni, por të tilla kemi sa të duash në Prishtinë, Pejë, Gjilan e Mitrovicë. Dhe, atë në fazën më të ndjeshme të procesit të përcaktimit të statusit final politik të Kosovës, përkatësisht të pavarësimit të Kosovës. Dallimi qëndron në qëllimin politik. Nëse bombat e para tetë vjetësh kanë pasur për qëllim stabilizimin dhe krijimin e paqes këtu, bombat e tashme kanë për qëllim të kundërtën, pra destabilizimin dhe krijimin e amullisë dhe konfliktit. Vërtetë nuk ka dështim më të madh të shoqërisë kosovare se sa dhënia e një hapësire për dashakeqësit që luajnë me eksplodime dhe që fshehen pas emrave e organizatave virtuale. Prandaj, kjo nuk duhet të lejohet assesi dhe si e tillë duhet të luftohet me të gjitha format, qofshin ato juridike, qofshin ato tradicionale e mobilizuese. Objektivi politik i qytetarëve të Kosovës duhet të mos shmanget në asnjë mënyrë nga jeta dhe politika e përditshme. Qytetarët nuk duhet të lakojnë rrugën e cila shpie drejt objektivit të madh. Pavarësimi i Kosovës ka nevojë për mobilizim qetësues dhe stabilizues. Kosovarët janë treguar disa herë gjatë historisë së kanë pjekurinë për të kuptuar proceset politike. Megjithëse të gjithë mund të jenë të lodhur nga ky proces, hapat e mëtejshëm duhet të jenë në funksion të lehtësimit të vendimit final.

IV
Standardet evropiane janë një pjesë tjetër e rrugës së përbashkët të qytetarëve dhe elitës politike e publike të Kosovës. Dje Bashkimi Evropian ka festuar 50 vjetorin e themelimit, një kohë jo e vogël dhe e mundimshme. Imagjinojeni Evropën e para 50 vjetëve. E shkatërruar dhe e tmerruar nga Lufta e Dytë Botërore, Evropa ka gjetur forcat për pajtim dhe bashkim për të ardhmen. Siguria e Evropës është rritur dhe stabilizuar në mënyrë tejet të fuqishme gjatë kësaj kohe 50 vjeçare. Konsolidimi i dmokracisë në vendet kryesore evropiane ka ndikuar po ashtu në këtë aspekt. Të dyja këto janë elemente të rëndësishme, të cilat duhet të forcohen në Kosovë me qëllim të zhvillimit të vendit dhe prosperitetin e kosovarëve. Pajtimi dhe bashkëpunimi i ngushtë mes qytetarëve të Kosovës të të gjitha komuniteteve dhe konsolidimi i demokracisë janë veçanërisht të rëndësishme dhe faktikisht determinuese për të ardhmen e këtij vendi. Për të dyja këto, Kosova është ende në fazat e para dhe jo të avancuara. Përkundër investimit të deritashëm, pajtimi dhe demokracia janë edhe më tutje dy sfida për Kosovën, përballimi me sukses i të cilave siguron stabilitet afat-gjatë, prosperitet dhe integrim. Qytetarët e Kosovës, elita politike e publike dhe bashkësia ndërkombëtare duhet edhe më tutje të angazhohen dhe invsetojnë në pajtim dhe konsolidim të demokracisë.


Botuar në të përditshmen “Zëri”, më 26 mars 2007, fq. 14

Kush po e shkruan Kushtetutën?

Loja pa fitues

Kush po e shkruan Kushtetutën?

Kosovarët nuk kanë ndikim politik dhe profesional në hartimin e bazës së Kushtetutës të shtetit të Kosovës. Parimet bazë, ndërlidhjet me dokumentet tjera ndërkombëtare dhe efekti i kësaj Kushtetute përcaktohen qartë nga bashkësia ndërkombëtare, përkatësisht nga vendosja për statusin. Parimet e pastra konsociacionale dëshmojnë këtë, ndërsa Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar margjinalizon efektin e Kushtetutës

Shkruan: Burim Ramadani

I.
Shteti i Kosovës do të ketë një akt më të lartë politiko-juridik në bazë të të cilit do të ndërtohet tërë mekanizmi dhe ekzistenca legale, si dhe do të ndajë fuqinë e pushteteve. Sikurse edhe ka filluar të punohet, Kosova do të ketë një Kushtetutë të sajën e cila do të përmbledh dhe saktësojë rregullat e lojës politike midis aktorëve politikë, respektivisht institucioneve të udhëhequra politikisht nga parti apo koalicione të ndryshme. Kushtetetuta e vendit do të duhej të miratohej pothuajse menjëherë pas Rezolutës së Këshillit të Sigurimit të OKB-së, pak kohë pas Deklaratës së Pavarësisë së vendit. Porse, për Kosovën këtë radhë, në kundërshtim me përvojën e vendeve tjera, Kushtetuta do të jetë akti më i lartë juridik vetëm për një pjesë të jetës politike dhe juridike, për shkak të autorizimeve që do të ketë bashkësia ndërkombëtare për mbikëqyrje dhe korrektim. Pjesa tjetër do të jetë një dokument ‘i huaj’, i vendosur nga mekanzimat ndërkombëtarë dhe ‘i imponuar’ autoriteteve kosovare. Vendosja për statusin final të Kosovës do të determinojë qartësisht edhe një pjesë mjaft të madhe të dispozitave të Kushtetutës së vendit. Me theks të veçantë janë ato që kanë të bëjnë me strukturën e institucioneve qendrore dhe lokale, Të Drejtat të Njeriut, gjuhëve etj. Tek e fundit, dispozitat e vendimit ndërkombëtar mbi statusin do të përcaktojnë edhe vetë identitetin e Kosovës si shtet multi-etnik.

II.
Kosova nuk po e harton vetë Kushtetutën e saj me të cilën do të udhëhiqet drejt një procesi mjaft të rëndësishëm, atë të integrimeve evropiane dhe evro-atlantike. Propozimi i presidentit Marti Ahtisari përcakton madje edhe detaje që duket edhe të panevojshme. Përcaktimi që dokumenti i Ahtisarit bën për pozitën dhe rolin e Kryetarit të Kosovës dëshmon në mënyrë të fuqishme këtë. Kjo dispozitë në njëfarë mënyrë edhe banalizon efektin e punës së kosovarëve në hartimin e Kushtetutës së vendit, ndonëse për këtë çështje tashmë po harxhohen energji, mund dhe para. Kosova, sipas vendosjes ndërkombëtare të statusit të saj, do të jetë një shtet multi-etnik, me gjuhë zyrtare atë shqipe dhe atë serbe, me përfaqësim të rezervuar pakëz mbi-proporcional të grupeve etnike pakicë, me sistem parlamentar, me ndarje të pushteteve, me mekanizmin e njohur si shumica e Badinterit, me sistem elektoral proporcional, me një zonë elektorale. Këto janë vetëm disa nga detajet e organizimit politiko-juridik që kosovarët do të duhet t’i shkruajnë në Kushtetutën e vendit duke lexuar dhe më pas kopjuar nga dokumenti i Ahtisarit. Sepse, këto janë përcaktuar në propozimin e tij, i cili është pranuar nga Grupi i Unitetit dhe elita politike e vendit. Grupi kosovar për Kushtetutën ka për obligim t’i kopjojë ato dhe t’i rendis në mënyrë të duhur në draftin që do të përmbyllin brenda pak javësh.

III.
Parimet konsociacionale, edhe sipas propozimit të Ahtisarit, duhet të jenë të qartësuara dhe saktësuara në nivelin sa më të gjerë në Kushtetutën e vendit tonë. Një element që do të ishte shumë i vlefshëm, është mundësia për të përcaktuar se sa gjatë ose sa kohë do të duhej të aplikoheshin këto parime. Porse, kjo nuk është e lehtë për t’u arritur dhe për këtë do të duhej një energji dhe argumentim i fuqishëm nga ana e lidershipit kosovar. Përfaqësimi i rezervuar i grupeve etnike pakicë në institucionet qendrore dhe lokale nuk janë parë për herë të parë në Kosovë. Edhe teoricientë të njohur ndërkombëtarë kanë mbrojtur këtë nevojë. “Një mënyrë e mirë për përfaqësimin e minoritetit serb do të ishte përcaktimi në Kushtetutë se 10 për qind ose edhe 15 për qind e ulëseve në qeveri duhet të jenë për serbët. Po ashtu, do të rekomandoja përfaqësimin proporcional, të cilin Kosova veçmë e ka. Federalizmi ose decentralizimi i fortë do të bënte një sens të mirë. Kushtetuta duhet që në mënyrë të pastër të përcaktojë autonomi të caktuar (për shembull sa i përket arsimit) dhe të drejtat e minoriteteve”, pati thënë javë më parë themeluesi i teorisë së konsociacionalizmit, politologu holandez Arend Lijphart. Një tjetër studiues, John McGarry ka thënë se “nëse mbrojtjet pushtet-ndarëse nuk janë të përcaktuara në Kushtetuë, minoritetet do të jenë të brengosura se ato (mbrojtjet) do të mund t’i largohen shumë lehtë”.

IV.
Kushtetuta e re e Kosovës së pavarur është e pesta për vendin. Rregullimi i këtillë kushtetues në Kosovë fillon me Ligjin Kushtetues të Krahinës së Kosovës në vitin 1969, ndërsa mbi bazën e këtij ligji pas gjysmë dekade bëhet edhe Kushtetuta e vitit 1974. Rrjedha e zhvillimeve në këtë aspekt vazhdon me Kushtetutën e Kaçanikut në vitin 1990, ndërsa më së voni me Kornizën Kushtetutese për Vetë-Qeverisjen e Përkohshme në Kosovë, më 2001. Kushtetuta e pestë do të jetë e para pas krijimit të realitetit të ri në vend. Porse, ‘korrigjimi’ i saj nuk do të jetë i lehtë dhe i shpejtë. Përcaktimet vijnë nga dokumenti i Ahtisarit dhe si të tilla nuk mund të ndryshohen. Roli i Përfaqësuesit Civil Ndërkombëtar (PCN) do të mund të jetë ndryshimi i parë që do të ndodh në tekstin e Kushtetutës së Kosovës. Nëse energjitë e lidershipit do të jenë në drejtim të duhur, atëherë ky ndryshim do të ndodh në mënyrë optimale pas katër vjetësh. Atëherë do të duhej që PCN-ja të mbarojë misionin e vetë. Ndërkaq, rregullimet tjera kushtetuese do të vazhdonin edhe më tutje. Lijphart thotë se përfaqësimi proporcional do të ishte i mirë madje edhe kur grupet në Kosovë bëhen më të afërta, më miqësore njëri me tjetrin. “Ndoshta në periudhë afat-gjatë, përfaqësimi i tillë i minoritetit nuk do të jetë i domosdoshëm, por mendoj se do të ishte gabim që tash të vendoset se kjo do të tejkalohet të themi pas 10 ose 20 vjetësh”.

Botuar në të përditshmen “Zëri”, më 19 mars 2007, fq. 14

Mirupafshim në OKB!

Loja pa fitues

Mirupafshim në OKB!

Kosova dhe Serbia nuk do të ketë më rastin dhe ‘kënaqësinë’ që të takohen pranë një tavoline të përbashkët deri në vjeshtë të këtij viti. Megjithëse nuk është kohë e gjatë, shumë gjëra pritet të ndodhin në rajonin e Ballkanit. Dy vendet do të takohen në Nju Jork në vjeshtë të këtij viti, kur përfaqësuesit e 192 shteteve do të vendosin mbi kërkesën e Prishtinës për t’iu bashkuar atyre në OKB. Serbia do të jetë aty dhe pavarësisht thirrjeve të fundit të ultra-nacionalistëve, Beogradi nuk do të tërhiqet nga OKB-ja. Serbia nuk do të mund të pengojë asgjë, por as nuk do t’i duartrokas pranimit të Kosovës aty

Shkruan: Burim Ramadani

I.
Bisedimet direkte njëvjeçare midis Prishtinës dhe Beogradit kanë përfunduar këtë fundjavë në Vjenë. Me këtë në fakt ka përfunduar njëra prej dy fazave kryesore të procesit ndërkombëtar për zgjidhjen e statusit të vendit. Presidenti Ahtisari është në stadin e fundit të misionit të tij. Ai ka marrë nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së mandatin për të ndërmjetësuar bisedimet dhe për të dhënë një propozim mbi statusin politik të Kosovës, ndërsa tashmë është në ditët e fundit të përgatitjes finale të propozimit të tij gjithëpërfshirës. Nëse çdo gjë do të shkojë të paktën si është proklamuar dhe parashikuar deri më tash, presidenti Ahtisari do të dërgojë në Nju Jork dokumentin e tij deri në fund të këtij muaji dhe deri në fund të muajit të ardhshëm do të mund të diskutohet ai dokument në Këshillin e Sigurit të OKB-së. Kur diskutimet jashtë dhe brenda këtij mekanizmi do të përmbyllen, pesëshja e përhershme e tij do të jetë e harmonizuar sa i përket zhvillimit tjetër në këtë kontekst, përkatësisht do të ketë një harmonizim për të mos shkatërruar nxjerrjen e një Rezolute të re të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për Kosovën. Kjo Rezolutë nuk do ta shpallë Kosovë shtet të pavarur, porse do të hap rrugën që këtë ta bëjnë institucionet e vendit, përkatësisht partitë politike në Kuvendin e Kosovës.

II.
Kosova dhe Serbia nuk do të ketë më rastin dhe ‘kënaqësinë’ që të takohen pranë një tavoline të përbashkët deri në vjeshtë të këtij viti. Megjithëse nuk është kohë e gjatë, shumë gjëra pritet të ndodhin në rajonin e Ballkanit, përkatësisht në politikën rreth Kosovës dhe Serbisë. Ballkani do të ketë ndryshim të konfiguracionit dhe do të pavarësohen dy shtete. Kosova do të jetë shtet i ri i pavarur, ndërsa Serbia më në fund do të ‘pavarësohet’ nga tokat që mëton dhe punon për t’i pushtuar dhe mbajtur nën kontroll. Në fakt Serbisë do t’i bëhet e qartë (megjithëse në formën me të butë të mundshme në politikën ndërkombëtare) se qëllimi i saj për kontroll mbi një territor me popullatë të ndryshme nga e saja nuk është demokratik dhe se është i papranueshëm. Me pavarësimin e Kosovës, përgjigjja që duhet të merr elita politike e Serbisë është se të gjitha shtetet duhet të kujdesen për qytetarët e tyre, t’i shërbejnë atyre, të përdorin autorizimet që marrin prej tyre, t’i respektojnë dhe të mos manipulojnë me ndjenjat e tyre, parasëgjithash me ndjenjat nacionaliste. Shteti dhe elita politike çdo kund kanë përparësinë në orientimin e ndjenjave të qytetarëve, ndërsa Serbia e ka shfrytëzuar këtë në mënyrë më të ashpër. Serbët janë helmuar me qëllimet e elitës politike të tyre hegjemoniste dhe koha pas këtij viti duhet t’u shërbejë atyre për të ndryshuar.

III.
Prishtina dhe Beogradi do të takohen në Nju Jork në vjeshtë të këtij viti. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së do të mbajë sesionin e saj vjeshtor, ndërsa të dyja vendet do të jenë të përfaqësuara në atë sesion, megjithëse fillimisht në status të ndryshëm. Kosova do të përfaqësohet në Nju Jork nga një nivel shumë i lartë politik (ndoshta nga vetë Grupi i Unitetit) për të qenë të pranishëm në momentin kur përfaqësues të 192 shteteve do të diskutojnë nëse do të pranojnë Kosovën si shtet anëtar të OKB-së. Edhe Serbia do të jetë aty, pasi që ajo është anëtare e OKB-së dhe pavarësisht thirrjeve të fundit të ultra-nacionalistëve, Beogradi nuk do të tërhiqet nga organizata më e madhe ndërkombëtare, përkatësisht botërore. Serbia do të jetë aty kur Kosova do të pranohet me shumicë të kualifikuar të votave të Asamblesë së Përgjithshme, porse nuk do t’i duatrokas kësaj ngjarjeje. Ajo nuk do të mund të pengojë anëtarësimin e Kosovës në OKB-së, sikurse nuk mund ta pengojë as procesin e pakthyeshëm të pavarësisë së Kosovës. Beogradi do të jetë i pafuqishëm ndaj pavarësimit dhe pranimit të Kosovës në OKB, si dhe ndaj zhvillimit të Kosovës në proceset integruese evropiane. Të paktën, kështu u pa në publik takimi i 10 marsit midis nivelit më të lartë përfaqësues të Prishtinës dhe Beogradit.

IV.
Deri në vjeshtë të këtij viti nuk do të ketë ndonjë forum të madh ndërkombëtar kur mund të përfaqësohet të dyja vendet, prandaj Nju Jorku do të jetë pikë-takimi i radhës. Porse, për të shkuar në Nju Jork, qytetarët e Kosovës duhet t’i japin edhe njëherë mbështetje të fuqishme elitës politike që kanë zgjedhur, duke mos u dhënë shansin institucion-shkatërruesve dhe trazirë-nxitësve. Vendi po ecën në pjesën e fundit të rrugës së tejzgjatur për pavarësi dhe barazi me shtetet tjera në rajon e më gjerë, prandaj kujdesi duhet të jetë i shtuar për shkak se mu në këtë moment edhe mund të dëmtohet e gjithë kjo rrugë. Qytetarët e Kosovës, parasëgjithash shumica shqiptare e saj, nuk duhet të bien në provokime të ulëta dhe dashakeqëse të grupeve të caktuara. Këto grupe duan të ngrejnë huti në mesin e popullatës dhe përmes përdorimit të ndjenjës nacionaliste shqiptare këtu të realizojnë skenare tjera, që në fakt nuk kanë të bëjnë me nacionalizmin shqiptar. Nxitja e dhunës, çfarëdo niveli qoftë ajo, nuk bën të tolerohet dhe nuk do t’i sjell asnjë të mirë vendit dhe të ardhmes së popullatës së këtushme. Qytetarët e Kosovës duhet të përgatiten për t’u përballur me zhvillimet pas mbylljes të këtij procesi të gjatë dhe realizimit të vullnetit politik. Stadet tjera politike në të cilat po futet Kosova aq sa janë të rëndësishme, janë edhe sfiduese.

Botuar në të përditshmen "Zëri" më 12 mars 2007, fq. 13

Ahtisari dhe "Deep Purple”

Loja pa fitues

Ahtisari dhe “Deep Purple”

Derisa Prishtina vazhdon të jetë nën ethet e përfundimit të procesit dhe turmat grumbullohen për të shpehur pakënaqësitë e tyre, kryeqytetit i vendit tonë fqinj (për shumicën e kosovarëve – atdheut) ka pritur dhe ushtuar mbrëmë nga tingjut e “Deep Purple”. Kur në Tiranë bëhet festë për këtë rok grup të famshëm (apo edhe të tjerë), në Prishtinë festa do të bëhet kur presidenti Ahtisari ta kryejë misionin e tij dhe të vizitojë më pas Kosovën

Shkruan: Burim Ramadani

I
Të jetosh afër njëri-tjetrit në kuptimin territorial nuk do të thotë të kesh edhe jetë të përbashkët politike dhe shoqërore. Megjithëse mund të mos ndjehen dallime të thella kombëtare, kulturore dhe historike, zhvillimet apo ngjarjet që kanë ndodhur këtë fundjavë në Prishtinë dhe Tiranë tregojnë dy drejtime, halle apo proekupime të ndryshme. Ky është mësimi më praktik që mund të ketë dal nga fundjava që e kaluam. Derisa Prishtina vazhdon të jetë nën ethet e përfundimit të procesit për definimin e të ardhmes politike të vendit dhe turmat grumbullohen për të shpehur pakënaqësitë e tyre, kryeqytetit i vendit tonë fqinj (për shumicën e kosovarëve – atdheut) ka pritur dhe ushtuar mbrëmë nga tingjut e “Deep Purple”. Kur në Tiranë bëhet festë për këtë rok grup të famshëm (apo edhe të tjerë), në Prishtinë festa do të bëhet kur presidenti Ahtisari ta kryejë misionin e tij dhe të vizitojë më pas Kosovën. Kjo nuk do të thotë se shqiptarët në Tiranë nuk do t'i gëzohen shpirtërisht pavarësimit të Kosovës dhe përfundimit të këtij procesi që paraqet një zhvillim të tërë historik, porse të rinjtë tiranas nuk do të grumbullohen për të pirë alkool e marihuanë dhe për të kërcyer pa kontroll për shkak të kësaj. Shkaku i festimit të tyre është i ndryshëm nga shkaku i bashkëatdhetarëve të moshës së njëjtë në Prishtinë. Nëse këto arsye do të kombinoheshin, do të kishim një festim të përbashkët në të dyja kryeqytetet – në Tiranë do të vinte rok grupi “Toto” dhe në Prishtinë Marti Ahtisari.

II
Kosova tashmë ka kaluar edhe një prej shumë etapave të procesit për definimin e statusit politik. Nëse nuk do të jetë kjo etapë e fundit në përgjithësi në proces, kjo pa dyshim është koha vendimtare e arsyetimit të propozimit final të presidentit Ahtisari mbi të ardhmen e Kosovës. Delegacionet nga Prishtina dhe Beogradi për disa ditë rresht dhe për disa çështje të ndryshme janë takuar në Vjenë pa ndonjë rezultat. Sigurisht se rezultate pozitive të koordinuara midis palëve nuk janë pritur, porse këto ditë dhe këto takime dëshmuan më së qarti qëndrimet diametralisht dhe konceptualisht të kundërta mes dy tavolinave përballë. Në mënyrën më cinike dhe injorante në politikën e ditëve të tashme, Beogradi nuk ka hezituar të vë në tavolinë kërkesa apo qëndrime krejtësisht të kota dhe dekonstruktive. Të kërkohet që kufijtë e Kosovës të ruhen nga policia kufitare e Serbisë e mbikëqyrë nga Ministria e Punëve të Brendshme në Beograd nuk do mend se është një injorancë politike, dekonstruktivitet dhe mbi të gjitha është zhytje banale në ide hegjemoniste të nacionalistëve të kuptimit negativ në Serbi. Megjithëse është vetëm njëra prej kërkesave të tilla të 'çuditshme', ky qëndrim tregon shumë më tepër: tregon moslëvizjen e asgjës dhe asnjë qëndrimi që prej shkurtit të vitit të kaluar, kur edhe kanë filluar negociatat direkte mes Prishtinës dhe Beogradit. Po të mund të merrej parasysh dhe realizohej një kërkesë e tillë e Beogradit, nuk besoj se do të duhej kaq energji dhe resurse për të zhvilluar një proces të tillë mjaft të gjatë.

III
Takimi i paralajmëruar i nivelit të lartë të delegacioneve nga Prishtina dhe Beogradi nuk do të sjell asgjë të re sa i përket mundësisë së afrimit të qëndrimeve të palëve. Takimi i 10 marsit sigurisht se do të jetë i fundit mes palëve në tërë këtë proces të udhëhequr nga një diplomat dhe ndërmjetës i rryer, për t'i hapur rrugë ish-kreut të Finlandës që të udhëtojë për në Nju Jork. Nëse nuk ndryshon agjenda e lajmëruar deëri më tash, presidenti Ahtisari do të paraqes propozimin e tij final për pavarësimin e Kosovës gjatë këtij marsi, që për ne kosovarët është i nxehtë edhe para pranverës. Tashmë është sekret publik se propozimi final i Ahtisarit do të mbajë edhe termin "pavarësi e mbikëqyrur", që në fakt do të thotë pavarësi me koncesione të brendshme dhe me prani mjaft të gjerë e të fuqishme të bashkësisë ndërkombëtare. Sidoqoftë, kjo besoj se është një prej zgjidhjeve më të mira që është mundur të del nga ky proces. Kosova ka nevojë për koncesione të brendshme politike me qëllim të vetëm bërjen të mundur të funksionalitetit të demokracisë në këtë shoqëri. Procesi i decentralizimit në fakt është plotësisht pushtet-ndarje (konsociacionalizëm) dhe në aspketin politik ai do të ketë efekte pozitive për kohën sa do të jetë në zbatim dhe kjo kohë nuk mund të jetë më e vogël se rreth 15 vjet. Po ashtu, prania ndërkombëtare ushtarake është e padiskutueshme dhe qytetarët e Kosovës kanë vullnet të shohin këtë prani edhe për shumë kohë, krahas ushtrisë profesionale të vogël të Kosovës. Sfida e pranisë civile do të jetë zvogëlimi i mandatit të saj, porse prania e tillë është pothuaj e domosdoshme.

IV
Stabiliteti i Kosovës në këto momente vendimtare prapëseprapë mbetet imperativi primar këtë stad të zhvillimeve. Apelet e liderëve dhe anëtarëve të Grupit të Unitetit janë ndjerë më shumë se asnjëherë tjetër gjatë javës së kaluar. Edhe pse kjo është dashur të bëhet disa javë më parë, të apeluarit në mënyrë të drejtpërdrejtë është njëra prej masave më efektive parandaluese dhe ruajtëse të qetësisë publike dhe stabilitetit politik në Kosovë. Kjo në fakt duhet të vazhdohet edhe me takime me qytetarët e vendit gjithandej dhe në të njëjtën kohë të përcillet me sqarim edhe më të detajshëm për procesin dhe mënyrën e përfundimit të këtij procesi. Kosova ka nevojë të jetë stabile, të mos ketë dhunë dhe besojë në procesin ndërkombëtar të pavarësimit të saj. Energjia, resurset humane e financiare që janë shpenzuar në këtë proces janë shumë herë më të mëdha se energjia negative e mundshme e ndonjë individi apo grupi në Kosovë dhe rreth saj. Vullneti pozitiv i qytetarëve të Kosovës duhet të (ri)mbushet në takimet dhe komunikimet me liderët institucionalë, politikë, partiak, dhe me personalitet publike të vendit që janë angazhuar për kohë të gjatë në zhvillimet për pavarësim. Stabiliteti është i nevojshëm të ruhet në rend të parë nga shumica e popullatës së Kosovës në mënyrë që në zhvillime tjera të mundshme të ndërmerren hapat dhe veprimet përkatëse politike e të tjera.

(Autori është Këshilltar Politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të Universitetit të Prishtinës. Opinionet janë personale dhe nuk paraqesin qëndrimet e institucioneve ku punon)
Botuar në “Zëri” më 05 mars 2007, fq. 10

Simfonia kosovare

Loja pa fitues

Simfonia kosovare

Identiteti kosovar është identitet politik, jo nacional. Qytetarët e Kosovës të të gjitha komuniteteve kanë nga një shtet amë afër ose relativisht larg. Porse, me shumë elemente Kosova ka identitetin e saj politiko-shtetëror. Kosova ka partitë e saja politike të veçanta nga të tjerët, ka jetën politike të organizuar ndryshe, ka sistem të dallueshëm politik, ka jetën publike të sajën dhe pas disa muajsh do të ketë edhe simbolet e saj shtetërore. Identitetit kosovar i është prirë edhe me Simfoninë e Dytë Kosovare të Rexho Mulliqit

Shkruan: Burim Ramadani

I
Linjat definuese të procesit mbi statusin e vendit duket se po dëshmojnë që Kosova është shteti më i ri që po formësohet edhe formalisht në kontinentin evropian. Rruga nëpër të cilën ka kaluar vendi ynë natyrisht se është e gjatë dhe e mbushur me dhunë, gjakderdhje, mosbesim, intolerancë dhe shpeshherë e gjendur nën hegjemoni shtetërore serbe. Një proces relativisht i gjatë ndërkombëtar për përcaktimin e statusit të Kosovës, i filluar në fund të vitit 2005, tashmë ka hyrë në fazën e fundit dhe me përfundimi i kësaj faze do të rezultojë me një shtet të ri, Kosovën. Por, cili është ky shtet? Çka dallon nga të tjerët? Çka e karakterizon atë? Cilat janë orientimet dhe vizionet e këtij shteti? Tek e fundit, kush është populli i tij, kush janë kosovarët? Këto doemos janë pyetjet më të shpeshta që në jetën e përditshme shtrohen për secilin prej nesh dhe prej të tjerëve. Përgjigjet në këto dhe pyetje të tjera nuk janë të lehta, nuk mund të jepen shpejt, kërkojnë kohë, mund, dhe mbi të gjitha kërkojnë vullnet të përbashkët. Konkretisht, këto përgjigje duhet të rrumbullaksojnë identitetin e Kosovës. Debati i kohës së fundit, në fakt i iniciuar qysh pas luftës, për fat të keq nuk ka marrë ndonjë orientim të qartë dhe të duhur mbi atë se kush është apo do të jetë Kosova dhe kosovarët. Kemi parë këtyre viteve debate krejt sipërfaqësore, reagime emocionale ndaj ideve të të tjerëve, porse jo konkurrencë argumentesh mbi ide të caktuara.

II
Identiteti kosovar është identitet politik, jo nacional. Me gjithë elementet e izoluara që shprehin dallueshmëri të caktuar, qytetarët e Kosovës të të gjitha komuniteteve kanë nga një shtet amë afër ose relativisht larg. Asnjëri prej këtyre komuniteteve nuk është pa atdhe të dytë. Pos Kosovës, ndjenja për atë që quhet prejardhje e këtyre komuniteteve lidhet me shtetet tjera në rajon ose pak më larg. Shqiptarët e Kosovës ndjejnë Shqipërinë si atdhe të tyre të përbashkët me Kosovën, sikurse serbët e Kosovës ndjenjë Serbinë si atdhe të tyre të përbashkët me Kosovën. Renan thotë se “identiteti kombëtar është një plebishit i përditshëm” dhe kjo do të thotë se gjithnjë ekziston mundësi për ‘krijim’ identitetesh, porse për këtë njerëzit duhet të ndjehen ashtu. Derisa njerëzit në dy vende të ndryshme ndjehen njëjtë, ata nuk mund të kenë identitet të veçantë kombëtar. Derisa një shqiptar i Prizrenit dhe një shqiptar i Vlorës ndjejnë vlerat e njëjta kombëtare dhe përkatësi të përbashkët kombëtare, kjo do të thotë se nuk ‘ka kushte’ për identitet kombëtar kosovar. Në këtë relacion, identifikimi i një identiteti të dallueshëm kombëtar në Kosovë, sikurse interpretohet nga disa, është thjeshtë një aventurë e pa-rezultat. Përndryshe, nuk ka mundësi, tash për tash, të jepen përgjigje ose të identifikohen elementet e identitetit kombëtar. Si do të dallonim ne kosovarët në elementet më të rëndësishme të një identiteti kombëtar, si gjuhën, kulturën, traditën, prejardhjen biologjike. Të gjitha janë të ngjashme me ‘atdhetë’ e kosovarëve.

III
Kosova ka identitetin e saj, por ky identitet është politik. Bazuar në shumë elemente specifike, Kosova ka identitetin e saj politiko-shtetëror. Kosova ka partitë e saja politike të veçanta nga të tjerët, ka jetën politike të organizuar ndryshe, ka sistem të dallueshëm politik, ka jetën publike të sajën. Ndërkaq, pas disa muajsh, do të ketë edhe simbolet e saj shtetërore, përfshirë edhe flamurin dhe himnin. Do të ketë ambasadat e saj, ambasadorët dhe atashetë. Ky është identitet kosovar dhe bazohet në jetën politike. Orientimi politik i Kosovës është një bazë tjetër e këtij identiteti. Ky orientim ka elemente unike brenda orientimit të përbashkët të rajonit drejt integrimeve evropiane dhe euro-atlantike.
Kosova ka jetën e saj mediale, megjithëse mbetet për të rregulluar funksionimi i duhur i përbashkët për të gjitha komunitetet. Po ashtu, këtu ekziston një jetë e veçantë sportive. Angazhimi i javëve të fundit të ekipit basketbollistik të komunitetit serb “Bambi” në garat kampionale të Kosovës fuqizon në masë të madhe këtë identitet.
Dhe, reagimi i qytetarëve të Kosovës përballë të gjitha këtyre elementeve që krijojnë identitetin politik-shtetëror të Kosovës nuk është aspak refuzues. Përkundrazi, kosovarët shprehen të kënaqur me dallueshmërinë e politikës dhe jetës publike të Kosovës. Investimi në këtë lloj identiteti kosovar nuk është i vogël dhe disa thonë se ka filluar qysh para më shumë se njëzet vjetësh. Porse, ekzistimi i këtij identiteti mund të formësohet si i realizuar vetëm me krijimin e shtetit të Kosovës.

IV
Nuk aspak e lehtë të përcaktohen saktë veçoritë e një vendi të vogël që po kalon hapat e fundit për t’u bërë shtet i barabartë me të shtetet tjera. Aq më pak, kur popullsia e këtij shteti nuk është homogjene dhe kur qytetarët e saj i përkasin kombeve që nuk përfshijnë brenda kufijve të vetë shtetëror edhe hapësirën ku ata jetojnë. Identiteti kosovar më nuk çështje e parakohshme për debat. Këtë identitet po e krijojmë ne qytetarët e Kosovës në partneritet me bashkësinë ndërkombëtare. Në fakt, ky është një proces ndërkombëtar. Porse, në këtë proces të krijimit të identitetit kosovar duhet të marrim parasysh edhe disa elemente që janë unike për rajonin dhe sidomos për hapësirat ku jetojnë shqiptarët. Dhe këto elemente nuk janë të shumta, por megjithatë janë vërtetë të fuqishme dhe mund të shërbejnë si bazike. Identitetit kosovar mund t’i shtohen në këtë kontekst edhe një element i identitetit të veçantë kulturor, Simfonia e dytë “Kosovare” e kompozitorit Rexho Mulliqit e shkruar në vitet e 1970-ta si vepër orkestrale. Pjesë të kësaj Simfonie janë përdorë me vite të tëra dhe vazhdojnë të përdoren edhe më tutje nga muzikantët e Kosovës. Megjithëse kjo në shikim të parë duket më e thjeshtë, në realitet kjo do të thotë më shumë se sa një simbolikë. Kjo do të thotë element i dallueshmërisë kulturore. Kritikët patën thënë se Simfonia e dytë “Kosovare” është para së gjithash frymëzim i kompozitorit nga mjedisi, njerëzit dhe historia e Kosovës. Janë pikërisht këto elemente që përbëjnë një identitet.

(Botuar në "Zëri" më 26 shkurt 2007, fq. 10)

Rreziku për ndarje të vetë-vendosur

Loja pa fitues

Rreziku për ndarje të vetë-vendosur

Vënia në tavolinën ndërkombëtare dhe fuqizimi i opsionit për ndarjen e Kosovës ka mundësi të ndodh dhe ekziston vetëm një faktor që është edhe vendimtar për realizimin e këtij opsioni: trazirat në Kosovë. Tashmë nuk ka dilemë se Kosova do të jetë e pavarur, sikurse duhet thënë me zë të lartë se trazirat e mundshme shkaktojnë ndarjen e vendit. Shumica shqiptare duhet të jetë skajshmërisht e përgjegjshme dhe e kujdesshme në mënyrë që të mos krijojë hapësirë dhe ambient për dhunë

Shkruan: Burim Ramadani

I
Situata e sigurisë në Kosovë pas 10 shkurtit domosdoshmërisht ka pësuar një goditje ndryshuese, porse jo në të mirë. Brishtësia e saj është shumëfishuar, ndërsa nevoja për funksionalitet, parasëgjithash, të institucioneve vendore është ngritur shumë. Shumica shqiptare, në anën tjetër, ka për obligim qytetar dhe patriotik të ruajë deri në nivel maksimal durueshmërinë, besimin dhe qetësinë gjatë pjesës së fundit të procesit të shumëpritur mbi pavarësimin e vendit. Tashmë nuk ka dilemë se Kosova do të jetë e pavarur, sikurse duhet thënë me zë të lartë se trazirat e mundshme shkaktojnë direkt ndarjen e Kosovës. Ky është rreziku kryesor me të cilin përballet Kosova dhe për këtë duhet pasur kujdes të shtuar. Vënia në tavolinën ndërkombëtare dhe fuqizimi i opsionit për ndarjen e Kosovës ka mundësi të ndodh dhe ekziston vetëm një faktor që është edhe vendimtar për realizimin e këtij opsioni: trazirat në Kosovë. Shqiptarët e Kosovës duhet të jenë të vetëdijshëm për rolin konstruktiv që kanë për detyrë të luajnë në tërë këtë proces. Në veçanti, këtë rol duhet ta luajnë liderët e zgjedhur politik, të pozitës e opozitës, udhëheqësit e institucioneve të pavarura, shoqëria civile, mediat, si dhe shërbimet e grupet jolegale, e po ashtu misionarët kuazi-religjioz të vullnetit të popullit të përbashkuar rreth Manifestit të "Vetëvendosjes". Këta të fundit nuk duhet të bëjnë interpretime injorante dhe duhet t’i qartësojnë edhe vetvetes se jorrallë herë realizimi i parimit të vetë-vendosjes ka qenë më i ngushtë se pavarësia.

II
Protesta e dhunshme në Prishtinë dhe mundësitë për përsëritjen e saj ngrenë rrezikun për ndarjen e Kosovës. Apo thënë thjesht, nuk ka dëshmi më të fortë se shumica shqiptare nuk i lë vend pakicës serbe në shtetin e Kosovës nëse gjatë këtyre muajve kemi trazira të dhunshme, prandaj e vetmja zgjidhje do të bëhej ndarja territoriale e vendit. Edhe kështu si jemi, Serbia ka insistuar dhe vazhdon ta bëjë këtë për opsionin e ndarjes. Ish-kryeministri i vrarë serb, Zoran Xhinxhiq, kishte nisur një aktivitet të fuqishëm para disa vitesh për këtë opsion. Presidenti i tashëm serb, Boris Tadiq po e vazhdon këtë, sidomos kohës së fundit. Aleati i vetëm për ta në Kosovë, pos serbëve lokalë, është dhuna dhe janë organizatorët e dhunës. Me çfarë racionaliteti dhe argumenti politik mund të sigurohen serbët e Kosovës se ata do të mund të jetojnë në mënyrë të barabartë me ne shqiptarët, nëse një grup kaq i vogël anarkistësh arrin të shtrijë ndikimin e vet dhe të shkaktojë trazira? Nëse 17 dhe 18 marsi i vitit 2004 ka dhënë si pasojë rreth 20 faqe me garanci për serbët e Kosovës në pakon e Ahtisarit, dhuna e mundshme e tashme ka vetëm një pasojë: ndarjen apo realizimin e projektit famoz të Xhinxhiqit. Ky nuk është vullneti i popullit shumicë në Kosovë. Vullneti i tij përfaqësohet në procesin ndërkombëtar që udhëhiqet prej presidentit Ahtisari dhe mbështetet fuqishëm nga SHBA-të dhe Britania e Madhe. Ky proces bashkëdyzon në mënyrë adekuate realizimin e aspiratës sonë me vlerat njerëzore e demokratike Perëndimore, pjesë e të cilave ne synojmë të jemi.

III
Misionarët kuazi-religjoz të Lëvizjes "Vetëvendosje" kanë bërë dhe po bëjnë interpretime injorante të tërë kësaj që po ndodh në dhe rreth Kosovës. Me një stil të përzier mes Ajetollahëve iranianë, kryeproletarëve komunistë dhe revolucionarëve latinoamerikanë, udhëndriçuar nga idhulli i tyre – anarkisti Chomsky, Kurti dhe bashkëmisionarët e tij të ngushtë nuk e kuptojnë se nuk fillon e mbaron çdo gjë me vetë-vendosjen. Jo rrallë herë kanë ndodhur raste që kanë dëshmuar se parimi i vetë-vendosjes në realizim është më i ngushtë/vogël se pavarësia e një vendi. Në botën akademike ka vite që debatohet mbi këtë. Sa për të sqaruar këtë qasje, mjafton të përmenden katër pyetjet themelore që ngrenë dilema jo të parëndësishme dhe të paqëndrueshme rreth parimit të vetë-vendosjes: 1) Kush është populli? 2) Cila është hapësira/territori ku mund të ushtrohet ky parim? 3) Kush e përbën shumicën apo cili është raporti mes shumicës dhe pakicës? dhe 4) A duhet apo çka i ndalon të ushtrojnë vetë-vendosjen edhe pakicat në atë territor? Prandaj, jo çdo gjë gjen përgjigjen në parimin e vetë-vendosjes. Përndryshe, historia e njerëzimin nuk do të ishte përshkruar me luftëra të gjata dhe të pandalshme. Kurti dhe të tjerët do të duhej të jenë koshientë rreth kësaj çështjeje, sikurse edhe të mos interpretojnë rrejshëm. Si është e mundur që Kurti me bashkëmisionarë të synojnë ndryshimin e tërë rendit botëror vetëm që të arrijnë realizimin e vullnetit të tyre. Vetëm një forcë mbi fuqinë amerikane do të mund të ndërronte këtë proces dhe këtë rend botëror.

IV
Shumica shqiptare duhet të jetë skajshmërisht e përgjegjshme dhe e kujdesshme në mënyrë që të mos krijojë hapësirë dhe ambient për dhunë. Të gjithë duhet menduar në mënyrë strategjike dhe në këtë frymë kanë diskutuar edhe filozofë të shumtë me mijëra vjet. Edhe Sun-Tzu ka thënë se mënyra më e mirë për t’iu shmangur rezultatit të dhunshëm është të menduarit në mënyrë strategjike. Ndjekja strategjike e vetë-interesit nuk është një pseudo-shkencë e ftohtë dhe amorale, por morali i veprimit të atyre që i dinë tmerret e betejave dhe kërkojnë t’i shmangen atyre. Prandaj, aspekti i sigurisë mbetet gjithnjë çështje e rëndësishme, kjo edhe për vetë faktin se qenia njerëzore për nga vetë natyra e saj përshkruhet nga të paktën tri elemente, ndërsa e para prej tyre është frika. "Çfarëdo që ne mund të mendojmë ose pretendojmë, sjellja njerëzore është e prirë nga frika-phobos, vetëinteresi-kredos dhe nderi-doxa", ka thënë Tukiditi. Të drejtat e qytetarëve të Kosovës nuk mbrohen me anarki. Nuk janë vetëm shtetet tiranike ato që shkelin të drejtat e njeriut dhe në këtë mënyrë shkaktojnë shqetësime të sigurisë. Autorë botëror thonë se kjo tashmë shkaktohet më së shumti nga kaosi dhe parregullsia. "Kërcënimi më i madh i të drejtave të njeriut të thjesht në shekullin e njëzetenjë shpesh vjen më shumë nga kaosi dhe pa-rregulli, sesa nga tirania shtetërore…Liria bëhet çështje vetëm pasi të krijohet rendi", thotë Michael Ignatieff. Prandaj, duhet të krijojmë dhe respektojmë me fanatizëm rendin, për të krijuar hapësirë për liri.

(Autori është Këshilltar Politik në Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së. Opinionet janë personale dhe nuk paraqesin qëndrimet e institucioneve ku punon)

Botuar në "Zëri", më 19 shkurt 2007, fq. 11

Protestat si mjet për instalim sistemi

Loja pa fitues

Protestat si mjet për instalim sistemi

Nëse ai grup i qytetarëve shprehnin revoltën e tyre me rrjedhën e procesit mbi statusin final të Kosovës, propozimin e kryendërmjetësit Ahtisari dhe punën e Grupit Negociator, organizatori i saj në mënyrë të hapur ka për qëllim ngritjen personale politike, instalimin e një sistemi të ri e të tejkaluar përmes revolucionit anarkik, hedhjen poshtë të çdo gjëje të bërë nga të tjerët, zhvleftësimin, nënçmimin dhe fyerjen e intelegjencës së qytetarëve vullnetmirë kosovarë, minimin e një procesi të shumëpritur dhe për të cilën është sakrifikuar jo vetëm shtatë vjet pas luftës dhe qëllime të ngjashme të ulëta

Shkruan: Burim Ramadani

I
Pamjet dhe njoftimet e kësaj fundjave nga Prishtina kanë rishqetësuar opinionin publik të tronditur të Kosovës. Rrugët kryesore të Prishtinës u mbuluan të shtunën me zhurmë, gurë, shkopinj e gaz lotsjellës, ndërsa të dielën u njoftua për vdekjen e dy personave të lënduar një ditë më parë. Një protestë e filluar si kundër propozimit të presidentit Ahtisari mbi statusin e Kosovës dhe punës së Grupit Negociator u kthye në një protestë të dhunshme, anarkike, tentim-revolucionare e institucionshkatërruese. Nuk është që protestimi në këtë apo çfarëdo kohe tjetër paraqet diçka të papranueshme, porse koncepti, forma dhe qëllimi janë çështjet që determinojnë rrjedhën dhe arsyen e shprehjes së pakënaqësive të mundshme. Forcat e sigurisë, në anën tjetër, ekzistojnë si formacion legal për të mbajtur rendin dhe qetësinë publike, përfshirë këtu edhe sigurinë e përgjithshme të brendshme e të jashtme në një vend dhe si pjesë të punës së saj ka edhe përdorimin legjitim dhe legal të forcës. Ndërsa, dimensioni i tretë në këtë aspekt gjithsesi mbetet koha, ndjeshmëria dhe përcaktueshmëria e saj.

II
Dhe, cilat në fakt kanë qenë këto elemente të protestës së një grupi qytetarësh të Kosovës të organizuar të shtunën nga Lëvizja e Çe Gevarës së Ri (Che Guevara Junior)? Cili ishte koncepti i kësaj proteste, në çfarë forme dhe në fund të fundit çka kishte për qëllim organizatori i saj? A kishin tjera qëllime protestuesit e tjera qëllime organizatori? Nga ajo që të paktën u pa gjatë kësaj fundjave, domosdoshmërisht duhet bërë një dallim të qartë dhe të zëshëm midis qëllimeve të dy niveleve të kësaj proteste. Nëse ai grup jo i madh i qytetarëve shprehnin revoltën e tyre me rrjedhën e procesit mbi statusin final të Kosovës, propozimin e kryendërmjetësit Ahtisari dhe punën e Grupit Negociator të Kosovës, organizatori i saj në mënyrë të hapur ka për qëllim ngritjen personale politike, instalimin e një sistemi të ri përmes anarkisë, hedhjen poshtë të çdo gjëje të bërë nga të tjerët, zhvleftësimin, nënçmimin dhe fyerjen e intelegjencës së qytetarëve vullnetmirë kosovarë, minimin e një procesi të shumëpritur dhe për të cilën është sakrifikuar jo vetëm shtatë vjet pas luftës dhe qëllime të ngjashme. Mjafton të përmendet Che Guevara dhe kështu përshkruhet më së miri organizatori i kësaj proteste. Megjithatë, nuk duhet hezituar të thuhen publikisht disa nga të metat dhe aspektet negative të këtij personazhi. Komandanti popullor Che ishte revolucionar me bindje komuniste, refuzuese dhe nënçmuese e fyese ndaj atyre që mendojnë dhe veprojnë ndryshe, për të mos thënë edhe veprime krejt armiqësore. Porse, nëse ai kishte forcën fizike e grupore të armatosur, organizatorit të kësaj proteste kjo i mungon. Ky të paktën ka stilin e dukjes së komandant Che-s, ka gjuhën popullore dhe synimin e instalimit të bindjeve të tija përmes revolucionit anarkik.

III
E drejtë është pikëpamja se forcat e sigurisë janë një prej pak elementeve kryesore që tregojnë funksionalitetin e një shteti apo vendi që pretendon të jetë shtet. Askush dhe askund nuk mund të pretendojë se policia duhet t’i lë të paprekur njerëzit të thyejnë e të shkatërrojnë institucionet publike. Kushdo qofshin pretenduesit e shkatërrimit të institucioneve, forcat e sigurisë duhet të veprojnë në masën adekuate për kryerjen e detyrave të tyre. Policia ekziston për të mbajtur rendin, qetësinë, sigurinë publike, jetën dhe pronën e qytetarëve të vendit, objektet dhe pikat vitale të shoqërisë dhe shtetit. Ato kanë për detyrë për të ruajtur institucionet qendrore publike dhe për reaguar ndaj atyre që kishin apo kanë këto qëllime krejtësisht të papranueshme. Sidoqoftë, as policia nuk largohet nga përgjegjësia dhe hetimet ndaj pjesëtarëve të saj janë pjesë e domosdoshme e zhvillimeve të mëtejshme.

IV
Çdo veprim analizohet, zbërthehet dhe vlerësohet mbi bazën e dy parimeve krejt iniciale: kohën dhe hapësirën. Të dy këto bien në kundërshtim me konceptin, formën dhe qëllimet e protestës të së shtunës. Koha e tashme dhe muajt në vazhdim kanë nevojë për qetësi, stabilitet politik e institucional dhe siguri në Kosovë. Nuk do të mund të arrihet asgjë prej gjëje në këtë proces përmes dhunës, protestave të llojit të së shtunës dhe destabilitetit.
Hapësira ku protestohet prapëseprapë është e gabueshme. Procesi për përcaktimin e statusit final të Kosovës është një proces ndërkombëtar dhe është mirë një zhvillim i tillë. Edhe nëse duhet, nuk ka vend të saktësuar ku duhet të reagohet përmes sulmit dhe aq më pak ai vend është Prishtina. Institucionet dhe Grupi Negociator po përfaqësojnë në mënyrë të denjë, demokratike, evropiane dhe moderne vullnetin e qytetarëve të Kosovës për shtet të pavarur. Shtetësia e Kosovës nuk fitohet përmes izolimit në vetvete dhe kundërshtimit të ashpër të bashkësisë ndërkombëtare, sikurse që nuk është fituar deri më tash. Qytetarët e Kosovës duhet të jenë të durueshëm dhe të mos bien në provokime të askujt. Gjithçka që do të mund të nxiste reagimet e tyre të ashpra është kundër Kosovës, është kundër përmbylljes së suksesshme të vullnetit të qytetarëve të vendit për pavarësi. Është vetëm një opsion që mund të nxitet përmes dhunës: ndarja e Kosovës. A na duhet kjo?

(Autori është Këshilltar Politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së. Opinionet janë personale dhe nuk paraqesin qëndrimet e institucioneve ku punon)

Botuar në "Zëri" më 12 shkurt 2007, fq. 12

Fuqia e interpretimit

Loja pa fitues

Fuqia e interpretimit

Bërja e panevojshme e vlerësimit të tretë të implementimit të "Marrëveshjes" do të jetë një prej sfidave kryesore të lidershipit kosovar. Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar do të duhej të përfundojë mandantin gjatë vlerësimit të dytë, që në fakt koincidon me fundin e mandatit të qeverisë së parë të passtatusit. Fuqia e tij supreme interpretuese dhe ekzekutive nuk do duhej të zgjaste më shumë. Kryendërmjetësi Ahtisaari me propozimin e tij, pa e përmendur, i ka dhënë përfaqësuesit të ri ndërkombëtar në Kosovë kompetencat e 'homologut' të tij në Bosnjë dhe Hercegovinë

Shkruan: Burim Ramadani

I
Qoftë si rregull i shkruar apo i pashkruar, interpretimi i çdo vendimi apo marrëveshje i takon ekskluzivisht atij që e merr atë. Ky është rregull që ka përcjell dhe do ta përcjell edhe Kosovën në të gjitha aspektet, porse këtu situata ndryshon. Vendimin për Kosovën e marrin të tjerët, jo kosovarët. Rrjedhimisht, interpretimin për vendimin e bëjnë të tjerët, jo kosovarët. Për shtatë vjet, korniza ligjore mbi të cilën ka funksionuar Kosova është interpretuar nga Kombet e Bashkuara dhe Zyra (tashmë e njohur për ne) Ligjore e OKB-së në New York. Pas kaq vitesh, Kosova përballet me një situatë të ngjashme nga ky aspekt, edhe pse me ndryshim të formës. Interpretuesi do të jetë sërish New York-u tashmë në bashkërendim me Brukselin. Kështu do të rrjedhin zhvillimet e mëtejshme në rendin pozitiv dhe politik në vend. Megjithëse liderët e Kosovës nuk kanë theksuar deri më tash se prania e ardhshme ndërkombëtare do të ketë autoritet/fuqi/pushtet të gjerë dhe në njëfarë mënyre suprem, kryendërmjetësi ndërkombëtar me propozimin e tij, pa e përmendur, i ka dhënë përfaqësuesit të ri ndërkombëtar në Kosovë kompetencat e 'homologut' të tij në Bosnjë dhe Hercegovinë.

II
Pakoja e presidentit Ahtisaari ka përcaktuar një prani ndërkombëtare jo të lehtë sa i përket autoritetit mbikëqyrës dhe interpretues. Përkatësisht, fuqia e pranisë së ardhshme ndërkombëtare ekziston pikërisht në autoritetin për të interpretuar. Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar (PCN) do të interpretojë të gjitha veprimet ligjore dhe politike të vendorëve dhe të gjitha mundësitë për fleksibilitet ose jofleksibilitet brenda "Marrëveshjes" mbi statusin final. Nuk do analizë të thelluar se çka do të thotë të kesh fuqinë e interpretimit. Këtë e ka pasur për vite me radhë bashkësia ndërkombëtare dhe jemi dëshmitarë të fuqisë politike të përfaqësuesve të saj në Kosovë. Përfaqësuesit vendorë kosovarë nuk kanë pasur këtë pushtet dhe nuk do ta kenë të paktën edhe për disa vjet. Tashmë, në mënyrë të drejtpërdrejtë interpretimi kalon nga UNMIK-u në PCN dhe shoqëria kosovare do të mund të përballet me situata të ngjashme që kanë ndodhur gjatë këtyre shtatë vjetëve. Dhe, kur flitet për "Marrëveshjen" nënkuptohen të gjitha fushat e veprimit politik dhe juridik në Kosovë. Përfshirë madje edhe certifikimin e zgjedhjeve, edhe pse herën e fundit kur janë mbajtur zgjedhjet më 2004 është menduar se autoritetet kosovare tashmë janë të përgatitura plotësisht për organizimin dhe procedimin e plotë të zgjedhjeve të ardhshme.

III
Porse, fuqia e pranisë së ardhshme ndërkombëtare nuk ka të bëjë vetëm me disa segmente. Ajo në fakt është gjithpërfshirëse apo supreme. Në pikën 11.1 të Përmbledhjes Ekzekutive të Propozimit të Ahtisarit, ndër të tjera thuhet se: "Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar (PCN) do të vishet me kompetenca të veçanta që do ta lejojnë atë të marrë veprimet e duhura për të mbikqyrur dhe siguruar zbatimin e suksesshëm të Marëveshjes. Këto kompetenca përfshijnë autoritetin për të anuluar vendime apo ligje të miratuara nga autoritetet kosovare dhe për të ndëshkuar apo hequr nga pozita ata zyrtarë veprimet e të cilëve PCN-ja gjykon që nuk pajtohen me frymën e Marrëveshjes. PCN gjithashtu do të jetë autoriteti vendimtar në Kosovë për sa i përket aspekteve civile të Marrëveshjes". Kjo është e njëjtë me dispozitat famoze të Rezoultës 1244/99 ku thuhej se PSSP-ja paraqet autoritetin përfundimtar në fushën ligjore, gjyqësore dhe ekzekutive. Bazuar në këtë formulim të ri, dalin të paktën tri pyetje që duket se kanë të njëjtën përgjigjje: A është dashur që përfaqësuesi i ri të ketë këto dhe kompetenca të veçanta shtesë? A është dashur kjo të pranohet pa kundërshtime nga pala kosovare? A mundet të ndryshohet kjo? Ndërsa, përgjigjja e vetme e përbashkët për këto pyetje mund të jetë: Bashkësia ndërkombëtare duhet të ketë një përfaqësues të saj në Kosovë, të cilit mund t'i besojë angazhimet e mëtejshme në pjekjen e shoqërisë kosovare dhe elitës politike sipas frymës së "Marrëveshjes".

IV
Për të fuqizuar më shumë këtë përgjigjje mjafton të shihet një formulim tjetër në Pakon e Ahtisarit. Në pikën 16 të Përmbledhjes Ekzekutive thuhet se "Mandati i PCN-së do të vazhdojë deri sa Grupi Drejtues Nndërkombëtar të vendosë që Kosova ka zbatuar kushtet e Marrëveshjes" dhe në pikën 6 të kapitullit mbi Prezencën Ndërkombëtare thuhet se "GDN-ja do të bëjë vlerësimin e parë të implementimit të marrëveshjes (zgjidhjes) së statusit pas dy viteve". Nuk është përcaktuar kur do të jetë vlerësimi i dytë dhe nëse do të ketë nevojë edhe për një vlerësim të tretë. Në fakt, bërja e panevojshme për të pasur vlerësim të tretë të implementimit të "Marrëveshjes" do të jetë një prej sfidave kryesore të lidershipit kosovar. Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar do të duhej të përfundojë mandantin gjatë vlerësimit të dytë, që në fakt koincidon me fundin e mandatit të qeverisë së parë të passtatusit. Qeveria e dytë e passtatusit nuk do të duhej të merrej me implementim të "Marrëveshjes".

(Autori është Këshilltar Politik i Ministrit të Punëve të Brendshme të Kosovës dhe pjesë e stafit akademik të Universitetit të Prishtinës. Opinionet janë personale dhe nuk paraqesin qëndrimet e institucioneve ku punon)

Botuar më 5 shkurt 2007, në "Zëri", fq. 9