Fundërrinat e luftërave

Loja pa fitues

Fundërrinat e luftërave

Pretendimi ndaj integritetit territorial të Kosovës do të thotë pretendim për të hyrë në luftë jo vetëm me Kosovën, por me Perëndimin dhe me NATO-n. Jo shumë vjet më parë Serbia e ka përjetuar një ndjenjë të luftës me NATO-n, fituesi i të cilës ka qenë dhe është paraprakisht i ditur

Shkruan: Burim Ramadani

I
Iniciativa e ditëve të fundit të një grupi ekstermistësh të Serbisë për të mbrojtur me luftë Kosovën ka shfaqur edhe njëherë faktin se jo çdo gjë mbaron me mbarimin e luftës në terren. E ashtuquajtura Garda e Car Llazarit, megjithëse nuk arriti të mbajë liturgjinë themeltare në Krushevc këtë fundjavë, është forma më direkte e paraqitjes së ndjenjës nacionaliste e frustruese të individëve apo grupeve të mësuara me këtë ndjenjë. Kjo është edhe një vazhdimësi e tentimeve për provokimin e situatës së sigurisë së përgjithshme jo vetëm në Kosovë, por edhe më gjerë, dhe manipulimin e ndjenjës së forcave radikale në Serbi dhe të gjithë atyre që kanë qenë në një mënyrë apo tjetër të lidhur me luftërat që kanë ndodhur në ish-Jugosllavi. Grupi i paraqitur në media që dëshiron të krijojë të ashtuquajturën Garda e Car Llazarit nuk është gjë tjetër përveç se fundërrinë e luftërave që ka nxitur dhe udhëhequr regjimi i Millosheviqit për një dedakë në këtë rajon. Ky është edhe një lloj presioni që Serbia apo struktura të ndryshme në Serbi duan të bëjnë mbi Këshillin e Sigurimit në kohën kur duhet të votohet për të ardhmen e Kosovës.

II
Është e vërtetë se Kosova dhe Serbia nuk kanë një marrëveshje paqe dhe kjo automatikisht nënkupton se nuk ka përfunduar gjendja e luftës, tashmë e e kthyer në rrugë politike, që nga viti 1999. Porse, nuk duhet të anashkalojmë faktin se NATO-ja dhe Serbia ka një marrëveshje paqe, që njihet në sistemin ndërkombëtar si Marrëveshje e Kumanovës, e cila ka detyruar forcat serbe të largohen njëherë e përgjithmonë nga Kosova. Serbia ka humbur të drejtën morale dhe legjitime edhe për të kërkuar kthimin në Kosovë qoftë në aspektin e ushtrimit të pushtetit politik, e aq më larg edhe atë të pushtetit të sigurisë kur dihet se nga forcat serbe të sigurisë kanë humbur jetën dhjetëra mijëra qytetarë të Kosovë dhe prania e uniformës serbe në Kosovë është sinomin i ndjenjës së tentim-gjenocidit, dhunës dhe shkatërrimit masiv. Pretendimi ndaj integritetit territorial të Kosovës do të thotë pretendim për të hyrë në luftë jo vetëm me Kosovën, por me Perëndimin dhe me NATO-n. Nuk mendoj se politikë-bërësit në Serbi janë aq naiv sa të lejojnë veprime të tilla për shkak se jo shumë vjet më parë Serbia e ka përjetuar një ndjenjë të luftës me NATO-n, fituesi i të cilës ka qenë dhe është paraprakisht i ditur.

III
Porse, deklaratat dhe iniciativat e tilla si këto të fundit nga Serbia nuk duhet të ndikojnë në ndjenjat e qytetarëve të Kosovës, të të gjitha komuniteteve, për shkak se në Kosovë ekziston dhe funksion mekanizmi i sigurisë dhe i ruajtjes së integritetit territorial të Kosovës. Prania e KFOR-it, Policisë së UNMIK-ut dhe Shërbimit Policor të Kosovës dhe Trupave të Mbrojtjes së Kosovës është garancë për ruajtjen e stabilitetit, sigurisë së përgjithshme, jetës dhe pronës të qytetarëve të vendit. Mekanizmi i sigurisë në Kosovë është vigjilent dhe i përkushtuar që të mbrojë vendin nga kërcënime të ndryshme të jashtme e të brendshme. Të njëjtin përkushtim e kanë edhe institucionet ndërkombëtare edhe ato vendore të sigurisë. Institucionet e sigurisë në Kosovë po ndjekin me vëmendje të gjitha zhvillimet në dhe rreth Kosovës, si dhe janë të gatshme të veprojnë në rast të nevojshëm. Qytetarët e Kosovës dhe në veçanti qytetarët serbë të Kosovës nuk kanë nevojë të presin apo të kërkojnë mbrojtje nga struktura të ndryshme jashtë Kosovës, për shkak se KFOR-i dhe Policia kanë këtë mandat dhe janë të përkushtuar ta kryejnë mandatin e tyre.

IV
Institucioni vendor i sigurisë, SHPK-ja, është organizatë profesionale dhe e shtrirë në gjithë territorin e Kosovës. SHPK-ja ka në përbërjen e saj një numër prej rreth 11 për qind të pjesëtarëve që vijnë nga komuniteti serb i Kosovës dhe gjatë tërë kohës punon për të siguruar ambient të qetë dhe rendin publik në vend. Secili veprim konkret që mund të provokojë apo destabilizojë situatën e sigurisë sigurisht se do të ndeshet me reagim të duhur të institucioneve të sigurisë. Këto përkushtime janë deklaruar publikisht jo vetëm nga policia, porse edhe nga zyrtarët e KFOR-it. Qytetarët e të gjitha komuniteteve gjejnë veten në mekanizmin vendor të sigurisë. Ata kanë djemtë, vajzat, prindërit dhe të afërmit e tyre në SHPK dhe në TMK. Tek e fundit, koha e dhunës dhe luftës ka mbaruar për këtë pjesë të rajonit. Dhuna nuk është opsion i zgjidhjes së konfliktit dhe përfundimit të procesit politik që po kalon Kosova. Kjo tashmë duket të jetë e qartë jo vetëm për kosovarët.

Botuar në “Zëri” më 07 maj 2007, fq. 12,

Po ashtu, ky koment është botuar edhe në të përditshmen e Tiranës “Gazeta Shqip” më 8 maj 2007, fq. 10

Realiteti i pamohueshëm

Loja pa fitues

Realiteti i pamohueshëm

Edhe po të kishin lexuar disa mijëra faqe raportesh, punimesh studimore e lajmesh rreth Kosovës, pamja që i është paraqitur në Krushë të Vogël ambasadorëve të Këshillit të Sigurimit i ka dhënë një leskion që njerëzit në rend të parë janë qenie njerëzore me vlerë të barabartë. Ata kanë parë “Kosovën në gjashtë ngjyra” të përgatitur për t’iu bashkuar familjes së shteteve sovrane

Shkruan: Burim Ramadani

I
Ambasadorë të nivelit më të lartë ndërkombëtarë, diplomatë karriere, qytetarë të vendeve të ndryshme botërore, njerëz të pasur, me përvojë të gjerë politike e me kredo personale e profesionale kanë lënë anash të shtunën të gjitha përkatësitë e tyre. Të ardhur nga New York-u, pesëmbëdhjetë ambasadorët në Këshillin e Sigurimit të OKB-së kanë ndier veten ndoshta më shumë se asnjëherë se janë qenie njerëzore dhe se janë të barabartë me të gjithë njerëzit tjerë të botës. Kjo ka ndodhur në Krushë të Vogël të Kosovës, kur diplomatët e lartë ndërkombëtarë janë pritur nga gratë e veja, fëmijët jetimë dhe burrat e paktë që kanë mbijetuar tmerrin e luftës së viteve 1998-99 në Kosovë. Me një grumbull fotografish të të vrarëve e të zhdukurve nga forcat e regjimit të Millosheviqit, banorët e vuajtur të Krushës së Vogël kanë përfaqësuar në mënyrën më të pastër dhimbjen e popullatës shumicë të Kosovës, të cilët iu nënshtruan pak vite më parë një tentim-gjenocidi të menduar, organizuar dhe realizuar nga shteti serb.

II
Aspak dyshime nuk mund të vëhen mbi realitetin e historisë së fundit të Kosovës. Vendi, qytetarët dhe gjeneratat të plota janë ballafaquar me disa faza të rënda të zhvillimeve të përgjithshme historike e politike. Ambasadorët në Këshillin e Sigurimit qëndruan në Kosovë për dy ditë, ndërsa kanë parë me sytë e tyre dhe kanë prekur me duart e tyre një histori të tërë gjeneratash të vuajtura e të trishtuara. Edhe po të kishin lexuar disa mijëra faqe raportesh, punimesh studimore e lajmesh rreth Kosovës, pamja që i është paraqitur në Krushë të Vogël i ka dhënë atyre një leskion që njerëzit në rend të parë janë qenie njerëzore me vlerë të barabartë. Sidoqoftë, pesëmbëdhjetshja e madhe ndërkombëtare është ballafaquar me arritje signifikante në Kosovë. Vendosja e bashkësisë ndërkombëtare, krijimi i institucioneve, zgjedhjet e drejta e të lira, krijimi i mekanizmave për jetën e të gjitha komuniteteve këtu, arritjet në përmbushjen e standardeve dhe zhvillime të tilla kanë qenë faktet kryesore që i janë paraqitur mysafirëve nga Këshilli i Sigurimit.

III
Ambasadori inicues i kësaj vizite është gjetur i prekur në mesin e njerëzve me dhimbje të pashërueshme për humbjen e numrit të madh të anëtarëve të familjeve të tyre. “Edhe unë jam qenie njerëzore” ka thënë njeriu më i rezervuar në komunikimet e këtyre ditëve, ambasadori rus në Kombet e Bashkuara, Vitaly Churkin. Sigurisht se ai me kolegët e tij janë ndier në siklet emocional edhe nga një punim fotografish që i është dorëzuar atyre gjatë takimit me Qeverinë e Kosovës. “Kosova në gjashtë ngjyra” i ka sqaruar po ashtu atyre gjashtë stade të zhvillimeve në vend. Me 70 fotografi të lidhura me një disenj të mirë, ambasadorët kanë marrë një shpjegim për situatën e paraluftës, fillimin e përkeqësimit të situatës, vrasjet individuale, masakrat kolektive, dëbimin e shqiptarëve, shkretëtimin e Kosovës, kthimin e njerëzve në trojet e veta dhe dhimbjen për të pagjeturit.

IV
Asnjëherë nuk është dashur të deklarohet se ambasadorët e Këshillit të Sigurimit nuk kanë pse të vijnë në Kosovë. Pavarësisht kohës dhe rrethanave kur është inicuar kjo vizitë, nuk është dashur dhe nuk duhet të frikësohemi nga realiteti që është ndërtuar në Kosovën e pasluftës. Qytetarët, institucionet dhe bashkësia ndërkombëtare kanë investuar angazhim dhe mund të madh në procesin e shtet-ndërtimit të Kosovës. Përgjatë mbi shtatë vjetëve prej fillimit të administrimit ndërkombëtar në Kosovë, rindërtimi i jetës politike, shoqërore dhe qytetare ka arritur një stad të rëndësishëm, përkundër të metave evdiente që kemi si shoqëri. Kosova dhe elitat udhëheqëse, sikurse edhe qytetarët, janë të orientuar qartë kah ndërtimi i sistemit demokratik, konsolidimi i demokracisë dhe arritja e nivelit të një shoqërie moderne. Janë tri elemente që dallojnë shoqëritë moderne: ndryshimi kulturor, zhvillimi ekonomik dhe prania e institucioneve demokratike. Të tri këto elemente sigurisht se kanë nevojë për konsolidim të mëtejshëm dhe për punë të madhe, porse orientimi, mekanizmat dhe politikat zhvillohen drejt kësaj.

Botuar në “Zëri” më 30 prill 2007, fq.

Partitë kosovare dhe ideologjitë e pazbërthyera

Loja pa fitues

Partitë kosovare dhe ideologjitë e pazbërthyera

Mosprofilizimi i partive politike në Kosovë është dhe mbetet e meta kryesore që kanë paraqitur vlerat intelektuale dhe akademike të elitës udhëheqëse të këtyre partive. Ato nuk kanë arritur që të përcaktohen për ideologjinë që duan të përfaqësojnë para elektoratit vendas dhe në raportet rajonale e ndërkombëtare

Shkruan: Burim Ramadani

I
Vota, programi, partia, ideologjia dhe kandidati në shoqëritë e zhvilluara demokratike janë të lidhura ngushtë mes vete. Oferta me të cilën qytetarëve të vendit të caktuar u paraqaqitet një parti ose një kandidat ka substancë pothuaj permanente, porse të freskuar me elemente të ndryshme. Të gjitha këto elemente janë të rëndësishme për një qëllim: konvertimin e interesave të qytetarëve me votën e tyre dhe anasjelltas. Porse, opinioni publik e di a priori se cilat do të jenë bazat e programeve që do të paraqesin kandidatët nga partitë e caktuara. Fatkeqësisht, opinioni publik dhe votuesit kosovarë janë të privuar nga kjo ndjenjë dhe duket se kështu do të jetë edhe një kohë relativisht të gjatë. Faji për këtë është tek mosprofilizimi i partive politike në Kosovë, të cilat konceptualisht nuk dallojnë në mënyrë të theksuar. Mosprofilizimi i tyre është dhe mbetet e meta kryesore që kanë paraqitur vlerat intelektuale dhe akademike të elitës udhëheqëse të këtyre partive, duke mos arritur që të përcaktohen për ideologjinë që duan të përfaqësojnë para elektoratit vendas dhe në raportet rajonale e ndërkombëtare.

II
Vendi të cilin partitë politike duan ta zënë në kompasin e spektrit politik duhet të jetë i përcaktuar mbi bazën e një ideologjie konceptuale, parimore dhe substanciale. Besimet e elitave udhëheqëse të partive politike duhet të jenë themelet e përcaktimit të këtij vendi. Në Kosovë kjo nuk ka ndodhur asnjëherë qartë e mirë, prandaj kjo duhet të jetë një prej qëllimeve dhe punëve kryesore të vlerave të vjetra e të reja brenda partive vendore. Nuk është e debatueshme orientimi kah demokracia i partive tona politike, por bëhet fjalë për mosqartësimin e pozicioneve bazë të tyre. Tri partitë e mëdha politike, për shembull, kanë vetëm nga një element dallues me të cilin janë paraqitur viteve të fundit. Sidoqoftë, ato janë të përziera në kuptimin e programit që prezantojnë dhe elementeve ideologjike që përfaqësojnë. Qasja e tyre mbi çështjet e përgjithshme ekonomike, sociale, integruese, arsimore, shëndetësore, kulturore etj., nuk janë unike dhe nuk paraqesin debat konkret. Ta marrim për shembull një element interesant që krahason në një aspekt ndoshta edhe banal debatin e këtushëm. Kandidati i djathë francez për president në Francë, Nicolas Sarkozy, ka premtuar heqjen e taksës për punën jashtë orarit, pasi që të jenë përbushur 35 orë punë në javë.

III
Vetëm nga një element i theksuar i dallon tri partitë e mëdha politike në vend. Ato gjatë fushatave të fundit elektorale kanë vënë në dukje tri elemente unike, të cilat patjetër duhet të shtjellohen, zbërthehen dhe evaluojnë në koncepte. Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka elementin e ‘lirisë’, që në demokracitë evropiane lidhet me lirinë individuale dhe tregun e lirë. Dinjiteti i individëve, liria dhe përgjegjësia, solidariteti, subsidiariteti, drejtësia, sundimi i ligjit dhe demokracia janë vlerat kryesore që mbrohen dhe promovohen nga partitë popullore. Ndërkohë, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka ‘drejtësinë sociale’, që në fakt i referohet konceptit të një shoqërie të drejtë, ku ‘drejtësia’ është më shumë se administrimi i drejtë i ligjeve. Ajo është e bazuar në idenë e një shoqërie që i jep trajtim fer individëve dhe grupeve, si dhe që shpërndan përfitimet mes tyre. Këto janë vlerat social-demokratike ose në vende të ndryshme edhe socialiste. Ndërkaq, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) me elementin e saj të ‘qendrës’, nuk ka përcaktuar ende fuqishëm se cilat do të jenë benefitet e saj nga të dy krahët (majtë dhe djathtë) në kontekstin kosovar.

IV
Vlerësimet që dalin nga analizat e partive të ndryshme evropiane pohojnë se ka definime të ndryshme të demokracisë. Nga perspektiva e tregut të lirë, demokracia duhet t’i jep secilit lirinë e përfitimit nga mundësitë e dhëna. Nga perspektiva socialiste, demokracia mund të funksionojë vetëm nëse shteti rregullon shpërndarjen e pasurisë që realizohet nga forcat e tregut. Sipas mendimit konservator dhe liberal në kuptimin evropian, sa më pak intervenim të shtetit aq më mirë, por kjo nuk nënkupton se liberalët nuk marrin parasysh disa role të dobishme për shtetin. Kjo strukturë beson se shteti ka përgjegjësi të caktuara për ndihmesën ndaj të papunësuarve, të hendikepuarve dhe të moshuarve. Sipas mendimit socialist, ndërkaq, shteti duhet të ndërhyjë në ekonomi në mënyrë që të arrihet më shumë barazi në shoqëri. Ata thonë se nëse forcat e tregut kanë lojë të lirë për të luajtur, atëherë hendeku midis të pasurve dhe të varfërve do të jetë më e gjerë. Është vetëm shteti ai që ka autoritetin e domosdoshëm për të rishpërndarë të ardhurat nga të pasurit tek të varfrit. Në këtë kontekst, partitë tona kanë për detyrë të qartësojnë pozicionin e tyre dhe vlerat që duan të mbrojnë.

Botuar në “Zëri” më 23 prill 2007, fq. 09

Nga tranzicioni në tranzicion

Loja pa fitues

Nga tranzicioni në tranzicion

Nëse nuk llogaritet një tranzicion i llojit tjetër nga viti 1989 deri në vitin 1999, shoqëria kosovare pas tetë vjetësh tranzicioni po përgatitet për të hyrë në një fazë të re tranzitore, që do ta përgatiste atë për fazën e ardhshme po ashtu tranzitore. Shoqëritë post-komuniste dhe post-konfliktuoze e dinë kur futen, por nuk e dinë se kur do të mund të dalin nga tranzicioni

Shkruan: Burim Ramadani

I
Nga tranzicioni, përmes tranzicionit, për në tranzicion. Ky mund të jetë formulimi përshkrues për situatat që kalon shoqëria kosovare që nga përfundimi i luftës në qershor të vitit 1999. Duke huazuar elementet kryesore të formulimit për demokracinë nga ish-presidenti amerikan, Abraham Lincoln (nga populli, prej popullit, për popullin), interpretimi i karakteristikave të përvojës së shoqërisë së Kosovës mund të jetë pothuajse unik. Prej një faze mjaft të gjatë që është vlerësuar si tranzicion i pasluftës, përmes një faze të re shumë më të shkurtër prej 120 ditësh pas miratimit të Rezolutës së re të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, Kosova do të futet në një fazë tjetër të tranzicionit. Stadi i ri tranizitor nënkupton përmbushjen e vendosjes së statusit të shtetit të pavarur të Kosovës, nën mbikëqyrjen e bashkësisë ndërkombëtare. E tërë kjo do të thotë se qytetarët e Kosovës, përkatësisht shoqëria kosovare është e lodhur nga mundimet sociale e politike për një kohë të gjatë. Nëse nuk llogaritet një tranzicion i llojit tjetër nga viti 1989 deri në vitin 1999, shoqëria kosovare pas tetë vjetësh tranzicioni po përgatitet për të hyrë në një fazë të re tranzitore, që do ta përgatiste atë për fazën e ardhshme po ashtu tranzitore. Vazhdimi i mundimeve sociale e politike për kosovarët, do të thotë nevojë për politika më të avancuara.

II
Në kohën kur iu dha fund okupimit serb mbi Kosovën që kishte kaluar në tentim-gjenocid, kosovarët u futën në ‘jetën e re’ të lodhur dhe fragmentuar përbrenda. Faza tranzitore prej vitit 1999 deri më 2007 doli të ketë ngritje dhe rënie të shpeshta të motivit për progres dhe besim në politikën si proces. Tri vitet e para filluan me një angazhim të përgjithshëm. Pos rifillimit të jetës së rregullt të qytetarëve kosovarë, filloi edhe periudha e ndërtimit të institucioneve vendore lokale e qendrore. Të përshkruara në fillim me një entuziazëm të lartë, institucionet vendore u ballafaquan me mungesë të kapaciteteve, përvojës dhe mbi të gjitha me mungesë të kompetencave për punët të cilat qytetarët kërkonin të kryheshin. Kjo shkaktoi rënien e motivit dhe rriti pakënaqësitë e që së bashku me padurimin për moszgjidhjen e statusit të vendit kulmoi në mars 2004. Pas pak kohe, rifilloi faza e përpjekjeve dhe politikave për të tejkaluar këtë fazë, ndërsa me këtë u afrua koha e fillimit të diskutimeve mbi statusin final të vendit. Kosovarët i janë rrekur këtij procesi me seriozitetin më të madh për shkak të një entuziazmi të lartë, gjë që ishte paraqitur publikisht pas rundeve të para të bisedimeve në Vjenë. Ky nivel i kënaqësisë me procesin pësoi rënie dhe në kundërshtim të procesit dy veta u vranë në Prishtinë, ndërsa kthimi i entuziazmit mund të arrihet me shpalljen e pavarësisë.

III
Ndonëse ditët e para të pas shpalljes së pavarësisë dhe njohjes së saj nga bashkësia ndërkombëtare do të duken të veçanta për historinë tonë, puna që pritet të bëhet në katër muajt e parë është mjaft voluminoze. Atëherë fillon faza tranzitore prej 120 ditësh, gjatë së cilës të pothuaj të gjitha kompetencat nga administrata ndërkombëtare do të kalojnë në institucionet vendore. Kësaj i shtohet edhe një numër i madh i obligimeve që kosovarët duhet të përfundojnë për këtë kohë të caktuar. Një numër i madh i ligjeve duhet të draftohen e miratohen, duhet të vendoset për Kushtetutën, simbolet shtetërore të vendit, ndërsa në këtë grumbull përfshihen edhe ligjet e rëndësishme të shtetit, siç është ligji për zgjedhjet, ai që vë kornizat për riorganizimin territorial, përkatësisht qeverisjen lokale. Sidoqoftë, askush nuk e mohon punën e madhe që duhet bërë gjatë këtyre 120 ditësh, porse askush nuk e përmend se ku dhe si do të përballet me tërë këtë qytetari i Kosovës. Sigurisht se do të duhet të ketë një mirëkuptim nga ana e qytetarëve për fazën e mbushur me plotë detyra e punë për katër muaj rresht. Pozita e qytetarit të Kosovës në ditën e parë të pavarësisë, sikurse edhe në ditën 121 të pavarësisë do të jetë pothuajse e njëjtë me atë të sotme. Duhet pasur të qartë se derisa institucionet vendore do të kenë për qëllim marrjen e përgjegjësive, qytetarët duan të avancojnë në statusin e tyre.

IV
Ndërkohë që përfundon faza tranzitore 120 ditëshe, qytetarët e Kosovës do të përballen me fillimin faktik të fushatës parazgjedhore nga partitë politike të vendit. Kështu ata do të ballafaqohen me fillimin e një faze të re tranzitore për implementimin e vendosjes së statusit të Kosovës. Mandati i institucioneve aktuale pavarësisht nga përbërja e tyre do të jetë i drejtuar kah fillimi i zbatimit të vendosjes mbi statusin. Më pas, zgjedhjet që do të mund të mbahen më së largu nëntë muaj pas Rezolutës do të vendosin se kush do të vazhdojë zbatimin e vendosjes. Mandati i qeverisë së parë të paszgjedhjeve do të jetë zbatimi i Pakos së Ahtisaarit. Vetëm me një angazhim tejet konkret do të mundësojë zbatimin e këtyre obligimeve për një mandat qeverisës. Mosarritja e kësaj do të ngjallte reagime dhe pakënaqësi të qytetarëve të Kosovës. Askush nuk do ta ketë të lehtë të durojë fillimin dhe mbarimin e një faze të re tranzitore nëse ajo do të zgjatet. Problemet sociale do të mund të kalojnë në kriza sociale dhe politike në vend, prandaj pas statusit udhëheqja e Kosovës duhet të jetë e konkretizuar në veprimet e veta dhe e fuqishme në implementimin e politikave. Tranzicioni i ri megjithatë nuk dihet se kur mund të përfundojë. Shoqëritë post-komuniste dhe post-konfliktuoze e dinë kur futen në tranzicion, por nuk e dinë se kur do të mund të dalin nga tranzicioni.

Botuar në “Zëri” më 16 prill 2007, fq. 10

si dhe në gazetën "Shqip", Tiranë: 18 prill 2007, fq. 11

- shih: http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=16709

Shtegu dalës i misionit të pamundshëm

Loja pa fitues

Shtegu dalës i misionit të pamundshëm

Misioni fakt-mbledhës i ekipit të ambasadorëve të Këshillit të Sigurimit në Kosovë do të merr një kohë të shkurtër në funksion të asaj që quhet blerje e kohës. Porse, ambasadorit rus në mekanizmin ekzekutiv të OKB-së nuk do t’i mbetet shumë për të folur më pas. Rezultati doemos do të jetë pozitiv dhe kjo për shkak të punës së institucioneve të Kosovës në planet dhe veprimet për standardet

Shkruan: Burim Ramadani

I
Presidentit Ahtisaari i është dhënë një mision i pamundshëm. Ky ka qenë formulimi më interesant nga politikanët joshqiptarë të rajonit të Ballkanit, kryeministrit bullgar Sergey Stanishev. Sado që mund të interpretohet në forma të ndryshme, formulimi i këtillë patjetër se ka konstatuar diçka ekzistuese. Ai duke u munduar të sqarojë qëndrimin e qeverisë së Sofjes mbi planin e kryendërmjetësit ndërkombëtar për statusin e Kosovës, në fakt ka përshkruar procesin nga një qasje të cilën nuk e ka pasur pothuaj askush në rajon. Misioni i Ahtisaarit sikurse është proklamuar në fillimin e procesit para mbi një viti ka rezultuar të jetë i pamundshëm. Arritja e një marrëveshje apo kompromisi sa i përket substancës së problemit midis dy palëve nuk ka qenë i mundur asnjëherë dhe as që është dashur të pritet se do të ndodh. Përshkrimi që ka dhënë kryeqeveritari bullgar do t’i futej në punë diplomacisë ruse dhe kjo mundësi nuk duhet të mos mendohet. Tek e fundit, diplomatët rus do të mund të përdorin pothuaj të njëjtin formulim në momentet kur do të jenë të detyruar të shpjegojnë abstenimin e tyre në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Qeverisë ruse nuk i kanë mbetur shumë variante për të gjetur ‘arsye’ për përdorimin vetos së tyre ndaj planit Ahtisaari.

II
Presioni i vendeve që kanë paraqitur rezerva apo kundërshtime ndaj planit të presidentit Ahtisaari i kanë dhënë edhe një shtyrje kohës së diskutimeve direkte mbi propozimin për pavarësinë e Kosovës. Misioni faktmbledhës i ekipit të ambasadorëve të Këshillit të Sigurimit në Kosovë do të merr një kohë të shkurtër në funksion të asaj që quhet blerje e kohës. Porse, ambasadorit rus në mekanizmin ekzekutiv të OKB-së nuk do t’i mbetet shumë për të folur më pas. Rezultati doemos do të jetë pozitiv dhe kjo për shkak të punës së institucioneve të Kosovës në planet dhe veprimet për standardet. Asnjë raport i kujtdo qoftë tashmë nuk mund të gjejë diçka tjetër, pos asaj se Kosova është e gatshme për vendimin mbi propozimin e Ahtisaarit. Kjo është përcaktuar edhe në vitin 2005, kur ambasadori Kai Eide kishte vlerësuar se janë pjekur kushtet për të filluar procesi i bisedimeve. Në ndërkohë, pothuaj të gjitha vlerësimet që ka bërë administrata ndërkombëtare sa i përket përmbushjes së standardeve kanë qenë pozitive. Ta marrim shembull themelimin e nënstacioneve policore në vendet e banuara nga komunitetet pakicë apo themelimin e Këshillave Komunale për Siguri Publike. Këso shembuj do të renditen në raportin e të gjeturave nga misioni fakt-mbledhës që do të zhvillohet gjatë fundit të këtij muaji.

III
Përkushtimi i institucioneve kosovare dhe qytetarëve shumicë të Kosovës duhet të vazhdojë edhe në ditët, javët dhe muajt në vijim. Konsolidimi i angazhimeve të kosovarëve duhet t’i prijë përkushtimit të gjithmbarshëm në këtë fazë të fundit të procesit mbi pavarësimin e vendit. Kjo do të kishte dy përparësi. Së pari, do të ndihmonte në politikat e vendeve Perëndimore në mbështetje të planit Ahtisaari dhe së dyti do të krijonte një pakt të heshtur të brendshëm me qëllim të ruajtjes së stabilitetit. Kosovarët kanë nevojë më shumë se asnjëherë deri më tash për konsolidim në të gjitha aspektet e jetës politike e qytetare. Mosmarrëveshjet e paraqitura publikisht në Ekipin e Unitetit të para disa ditësh, morën një kohë relativisht të madhe të debatit të brendshëm politik. Pos debatit mbi nevojën ose aventurën e krijimit të një koalicioni të ri qeverisës, vëmendja dhe përkushtimi i brendshëm ishte edhe sa i përket stabilitetit dhe rrezikut nga protestat e brendshme. Energjia që institucionet dhe organizmat e brendshëm i kanë kushtuar këtyre dy çështjeve patjetër se ka qenë e nivelit të lartë, derisa ky përkushtim do të duhej të drejtohej në procesin mbi statusin. Tashmë jemi në pjesën e fundit të shtegut drejt pavarësimit dhe në fakt kësaj faze mund t’i thuhet edhe shtegu dalës.

IV
Përfundimi i procesit të filluar në pjesën e dytë të vitit 2005 i ka dy variante. Porse, sido që të jetë, pavarësimi i Kosovës do të kalojë vetëm përmes variantit të parë, i cili do të përcaktohet përmes Këshillit të Sigurimit. Sipas kësaj logjike të rrjedhës së zhvillimeve, Këshilli i Sigurimit do të vijë në ditët e fundit të prillit në Kosovë për misionin faktmbledhës. Më pas, gjatë pjesës së parë të muajit maj do të paraqitet raporti i këtij ekipi dhe në bazë të tij do të më pas në pjesën e dytë do të zhvillohen diskutimet e mëtejshme. Ndërsa, gjatë muajit qershor Këshilli i Sigurimit do të arrinte që përmes një Rezolute të re të pranojë planin e Ahtisaarit. Gjatë votimit të kësaj rezolute do të kishim dy abstenime, të paktën një votë kundër dhe dymbëdhjetë pro. Kjo do të hapte rrugën që Kuvendi i Kosovës të nxjerrte Deklaratën e Pavarësisë dhe kjo do të pranohej ndërkombëtarisht. Varianti i dytë i mundshëm është ai që nuk do të merrte miratimin e Këshillit të Sigurimit. Askush në bashkësinë ndërkombëtare nuk do të parapëlqente këtë varinat të zhvillimeve. Deklarimi i Pavarësisë nga kosovarët, megjithëse do të mund të njihej nga një pjesë e madhe e botës, do të vë në pah probleme praktike në funksionalitet. Misioni i pamundshëm, atëherë, do të ishte emërtimi i punës së Ahtisaarit.


Botuar në “Zëri” më 9 prill 2007, fq. 10

Vazhdojnë angazhimet...

Loja pa fitues

Vazhdojnë angazhimet...

Data 3 prill nuk duket se do të vendos për ndonjë hap vendimtar për statusin. Debati i së martës mund të vendos një mekanizëm tjetër për të konstatuar zhvillimet në Kosovë – atë të vizitës së ekipit të ambasadorëve në Kosovë. Sidoqoftë, në këtë rrjedhë zhvillimesh ndërkombëtare për Kosovën, vetë kosovarët kanë nevojë të vazhdojnë përkushtimin në punën e tyre

Shkruan: Burim Ramadani

I
Nëse shumë herë deri më tash është thënë se e tërë bashkësia ndërkombëtare i ka kthyer sytë e veshët kah Kosova, tashmë po ndodh e kundërta. E tërë shoqëria kosovare, institucionet dhe elita politike kah kthyer sytë e veshët kah bashkësia ndërkombëtare. Këshilli i Sigurimit i OKB-së nesër do të ketë diskutimin e parë rreth propozimit të presidentit Martti Ahtisaari për pavarësinë e mbikëqyrur të Kosovës. Diskutimi i 3 prillit megjithë pritjet e mëdha, duket se nuk do të prodhojë ndonjë hap përpara sa i përket përfundimit të procesit. Ndërkohë që institucionet kosovare do të kenë fjalën (për herë të parë) në Këshillin e Sigurimit, puna e tyre për çështje që lidhen me përgatitjet për kohën e pas-statusit mbetet edhe më tutje e papërfunduar. Prishtina i ka dhënë fund angazhimeve në bisedimet direkte me Beogradin, porse kanë mbetur edhe disa çështje tjera të cilat kërkojnë përkushtim të plotë të kosovarëve. Të paktën, tashmë e kemi të qartë se cila është rëndësia e vendosjes sa më të shpejtë të simboleve të shtetit të Kosovës, çështje e cila para pak vitesh konsiderohej dhe vlerësohej në kategori të ndryshme si e panevojshme, nëse jo edhe më ashpër. Porse, jo vetëm simbolet duket se janë prioritare për elitën politike në Kosovë. Puna konkrete duhet të jetë e shpejtuar edhe për Kushtetutën, ligjet, përgatitjet për zgjedhje...

II
Rrjedha e diskutimeve në Këshillin e Sigurimit më 3 prill tashmë është pothuajse e qartë. Të paktën deklarimet e udhëheqësve të vendeve që përfaqësohen në Këshillin e Sigurimit kanë treguar se ky debat nuk do të ketë pajtueshmëri të caktuar. Ambasadorët e tri vendeve anëtare të përhershme në Këshillin e Sigurimit (SHBA, Britania e Madhe dhe Franca) do të mbrojnë qëndrimin pro ndaj propozimit të presidentit Ahtisaari, gjegjësisht pavarësisë së mbikëqyrur të Kosovës. Rëndësia e mbështetjes së pavarësisë së Kosovës nga ana e këtyre shteteve padyshim se është vendimtare. Mbështetja e dy të parave ka mundësuar çlrimin e Kosovës nga regjimi Millosheviqian, rindërtimin e shoqërisë kosovare dhe përgatitjen për hyrjen në fazën finale. Kjo mbështetje do të jetë e domosdoshme edhe tash, por edhe në një periudhë të paktën afat-mesme në aspiratat e Kosovës për të qenë pjesë e një familjeje Perëndimore. Në anën tjetër, dy vendet tjera të përhershme në KS të OKB-së do të paraqesin qëndrime të ndryshme. Derisa ambasadori kinez me tone të buta do të shpreh rezerva ndaj planit Ahtisaari, ambasadori rus do të vazhdojë fjalitë e mbetura në gjysmë të udhëheqësve të tij Putin e Lavrov. Në mos më shumë, ai do të insistojë për vazhdimin e bisedimeve dhe përcaktimin e një ndërmjetësuesi tjetër.

III
Procesi për zgjidhjen e statusit të Kosovës është e qartë se nuk do të mund të bllokohet. Përfundimi i këtij procesi tashmë nuk kërkon edhe shumë kohë, porse kërkon edhe shumë angazhim. Përkushtimi i këtillë është parë që në ditët e para tek shtetet kryesore mike të Kosovës. Shtetet tjera anëtare të Këshillit të Sigurimit, që nuk kanë veto, po ashtu do të luajnë rol të rëndësishëm në këtë fazë finale. Edhe pse disa prej tyre janë shprehur të painformuar rreth zhvillimeve në Kosovë, hapi i tyre nuk pritet të jetë në kundërshtim me vullnetin e kosovarëve. Porse, data 3 prill nuk duket se do të vendos për ndonjë hap vendimtar për statusin. Debati i së martës pritet të vendos një mekanizëm tjetër për të konstatuar zhvillimet në Kosovë – atë të vizitës së ekipit të ambasadorëve në Kosovë. Një vendim i tillë do të mund të merrej në bazë të kërkesës ruse dhe instistimit të ambasadorit rus. Mirëpo, kjo nuk do të ndryshonte diçka në vendimin e ardhshëm pro planit Ahtisaari. Në fakt, kjo do të digjte kartën e Rusisë për shkak se padyshim raporti i ekipit të ambasadorëve do të përmbajë vlerësim pozitiv për të arriturat këtu. Sigurisht se nuk do të bëhej fjalë për një mision sikur të Kai Eide-s, por një vizitë të shkurtër për vlerësimin e fakteve. Arritjet në terren janë pozitive dhe për këtë ka pasur angazhim të vazhdueshëm të institucioneve të Kosovës.

IV
Në këtë rrjedhë zhvillimesh ndërkombëtare për Kosovën, vetë kosovarët kanë nevojë të vazhdojnë përkushtimin në punën e tyre. Periudha që e pret Kosovën sfidohet nga çështje të ndryshme. Ato kërkojnë procedim të shpejtë dhe zgjidhje në kohë optimale. Ta marrim për shembull çështjen e zgjedhjes së simboleve të reja shtetërore të Kosovës. Përfundimi i kësaj çështje nuk ka të bëjë vetëm në nivelin përfaqësues apo identifikues, por edhe në atë praktik. Qytetarët e Kosovës do të ndjejnë nevojën e ekzistimit të simboleve kosovare menjëherë pas përfundimit të fazës katër mujore të tranzicionit. Kur atyre do t’u duhet të nxjerrin pasaportën e Kosovës, sikurse edhe dokumente tjera, institucionet veçmë do të duhej të kishin përfunduar përzgjedhjen e simboleve. Përndryshe, me çfarë pasaporte do të pajisen kosovarët? Mungesa e përcaktimit të shpejtë të simboleve, qofshin ato edhe vetëm të përkohshme, do të ndjehet praktikisht te qytetarët e Kosovës në ditën e parë të pavarësimit. Kjo do të nxiste frustrimin apo edhe reagimin e tyre. Kushtetuta, ligjet, përgatitjet për zgjedhje e çështje të tjera po ashtu janë sfida për elitën kosovare. Riorganizimi territorial, më konkretisht, do të determinojë kohën e mbajtes së zgjedhjeve lokale e të përgjithshme në Kosovë. Prandaj, Ekipi i Unitetit, institucionet, partitë politike, mediat dhe qytetarët e Kosovës kanë ende punë për të bërë. Nuk mbaron gjithçka me pavarësimin, atëherë fillojnë angazhimet e reja.

Botuar në “Zëri” më 02 prill 2007, fq. 10

Bombat e paqes

Loja pa fitues

Bombat e paqes

Edhe pas tetë vjetësh prej se kishin filluar bombardimet e NATO-s me qëllim çlirimin e Kosovës, vendi ynë përballet me një situatë tejet të brishtë të sigurisë. Secila lëvizje ka ndikim në situatën e sigurisë dhe si të tilla ato duhet të jetë të matura e vetëm të domosdoshme. Lëvizjet e ndryshme të çfarëdo karakteri që ndikojnë në stabilitet politik dhe institucional tash e deri në përcaktimin përfundimtar të statusit nuk janë gjë tjetër pos një avanturë e elitës dhe ndonjë grupi të caktuar

Shkruan: Burim Ramadani

I
Sado që duket paradoksale, bombat nuk shërbejnë vetëm për të shkatërruar. Ndoshta zbuluesi i panjohur i kësaj lloj arme në pjesën e dytë të shekullit të 17-të nuk e ka menduar kështu, porse rrjedhat dhe zhvillimet historike kanë treguar se bombat kanë edhe mision paqësor. Të paktën kanë qëllim politik paqësor. Kjo ka ndodhur tetë vjet më parë, kur NATO-ja filloi bombardimet kundër ish-Jugosllavisë për të çliruar Kosovën dhe popullin e këtushëm nga lufta shfarosëse e udhëhequr nga Millosheviqi. Qytetarët e Kosovës, ndonëse e kanë pritur dhe janë lutur për kohë të gjatë, intimisht nuk kanë besuar se do të presin ditën/natën kur qielli i ish-Jugosllavisë do të vërshohet nga aeroplanët luftarakë ndërkombëtarë. Nuk e kishin besuar se kjo do të ndodh as shumë të tjerë që janë munduar ta pengojnë këtë, porse NATO-ja e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës bën punën që shënon herën e parë në historinë e kësaj organizate. Populli shqiptar i Kosovës, por edhe vet pakica serbe e Kosovës duhet t’i jetë mirënjohëse edhe në të ardhmen për intervenimin e NATO-s kundër regjimit të kaluar në Serbi. Filozofia mbi të cilën është udhëhequr ky operacion 78 ditësh i bombardimit të një shteti duhet të mbetet udhërrëfyes për jetën e përbashkët të qytetarëve të Kosovës. Pos kësaj, kjo filozofi do të mbetet objekt studimi për gjenerata të tëra dhe do të jetë një precedent pozitiv.

II
Sidoqoftë, situata e sigurisë ka vazhduar të jetë e brishtë në Kosovë dhe tërë kohën e ndjeshme. Është treguar disa herë gjatë këtyre tetë vjetëve se është dashur një shkëndijë për t’u ndezur ndjenjat e një grupi apo një turme njerëzish këtu. Marsi i vitit 2004 i kaloi të gjitha përmasat e këtij tetë-vjeçari, porse rastet më të vogla kanë qenë mjaft të shpeshta. Gjendja e tillë nuk duhet të përsëritet më asnjëherë. Megjithatë, ndjenjat e qytetarëve të Kosovës janë të përziera dhe për këtë jemi dëshmitarë të situatave të ndryshme. Protestat e dhunshme i kanë dhënë hije të keqe zhvillimeve dhe punës së deritashme në Kosovë. Derisa vendi po pret fazën finale të përcaktimit të statusit polifazën finale të përcaktimit të statusit politik, qytetarët e Kosovës duhet të kenë kujdes për ruajtjen e stabilitetit politik dhe institucional. Lëvizjet e ndryshme të çfarëdo karakteri që ndikojnë në stabilitet politik dhe institucional tash e deri në përcaktimin përfundimtar të statusit nuk janë gjë tjetër pos një avanturë e elitës dhe ndonjë grupi të caktuar. Secila lëvizje ka ndikim në situatën e sigurisë dhe si të tilla ato duhet të jetë të matura, të llogaritura mirë dhe vetëm të domosdoshme. Kjo maturi duhet të jetë e gjithanshme dhe elita e shqiptarëve të Kosovës ka përgjegjësinë politike për ruajtjen dhe zhvillimin e ndjenjës së sigurisë në vend.

III
Sërish bombat shpërthejnë. Nuk shpërthejnë vetëm në Irak, Afganistan, Çeçeni, por të tilla kemi sa të duash në Prishtinë, Pejë, Gjilan e Mitrovicë. Dhe, atë në fazën më të ndjeshme të procesit të përcaktimit të statusit final politik të Kosovës, përkatësisht të pavarësimit të Kosovës. Dallimi qëndron në qëllimin politik. Nëse bombat e para tetë vjetësh kanë pasur për qëllim stabilizimin dhe krijimin e paqes këtu, bombat e tashme kanë për qëllim të kundërtën, pra destabilizimin dhe krijimin e amullisë dhe konfliktit. Vërtetë nuk ka dështim më të madh të shoqërisë kosovare se sa dhënia e një hapësire për dashakeqësit që luajnë me eksplodime dhe që fshehen pas emrave e organizatave virtuale. Prandaj, kjo nuk duhet të lejohet assesi dhe si e tillë duhet të luftohet me të gjitha format, qofshin ato juridike, qofshin ato tradicionale e mobilizuese. Objektivi politik i qytetarëve të Kosovës duhet të mos shmanget në asnjë mënyrë nga jeta dhe politika e përditshme. Qytetarët nuk duhet të lakojnë rrugën e cila shpie drejt objektivit të madh. Pavarësimi i Kosovës ka nevojë për mobilizim qetësues dhe stabilizues. Kosovarët janë treguar disa herë gjatë historisë së kanë pjekurinë për të kuptuar proceset politike. Megjithëse të gjithë mund të jenë të lodhur nga ky proces, hapat e mëtejshëm duhet të jenë në funksion të lehtësimit të vendimit final.

IV
Standardet evropiane janë një pjesë tjetër e rrugës së përbashkët të qytetarëve dhe elitës politike e publike të Kosovës. Dje Bashkimi Evropian ka festuar 50 vjetorin e themelimit, një kohë jo e vogël dhe e mundimshme. Imagjinojeni Evropën e para 50 vjetëve. E shkatërruar dhe e tmerruar nga Lufta e Dytë Botërore, Evropa ka gjetur forcat për pajtim dhe bashkim për të ardhmen. Siguria e Evropës është rritur dhe stabilizuar në mënyrë tejet të fuqishme gjatë kësaj kohe 50 vjeçare. Konsolidimi i dmokracisë në vendet kryesore evropiane ka ndikuar po ashtu në këtë aspekt. Të dyja këto janë elemente të rëndësishme, të cilat duhet të forcohen në Kosovë me qëllim të zhvillimit të vendit dhe prosperitetin e kosovarëve. Pajtimi dhe bashkëpunimi i ngushtë mes qytetarëve të Kosovës të të gjitha komuniteteve dhe konsolidimi i demokracisë janë veçanërisht të rëndësishme dhe faktikisht determinuese për të ardhmen e këtij vendi. Për të dyja këto, Kosova është ende në fazat e para dhe jo të avancuara. Përkundër investimit të deritashëm, pajtimi dhe demokracia janë edhe më tutje dy sfida për Kosovën, përballimi me sukses i të cilave siguron stabilitet afat-gjatë, prosperitet dhe integrim. Qytetarët e Kosovës, elita politike e publike dhe bashkësia ndërkombëtare duhet edhe më tutje të angazhohen dhe invsetojnë në pajtim dhe konsolidim të demokracisë.


Botuar në të përditshmen “Zëri”, më 26 mars 2007, fq. 14

Kush po e shkruan Kushtetutën?

Loja pa fitues

Kush po e shkruan Kushtetutën?

Kosovarët nuk kanë ndikim politik dhe profesional në hartimin e bazës së Kushtetutës të shtetit të Kosovës. Parimet bazë, ndërlidhjet me dokumentet tjera ndërkombëtare dhe efekti i kësaj Kushtetute përcaktohen qartë nga bashkësia ndërkombëtare, përkatësisht nga vendosja për statusin. Parimet e pastra konsociacionale dëshmojnë këtë, ndërsa Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar margjinalizon efektin e Kushtetutës

Shkruan: Burim Ramadani

I.
Shteti i Kosovës do të ketë një akt më të lartë politiko-juridik në bazë të të cilit do të ndërtohet tërë mekanizmi dhe ekzistenca legale, si dhe do të ndajë fuqinë e pushteteve. Sikurse edhe ka filluar të punohet, Kosova do të ketë një Kushtetutë të sajën e cila do të përmbledh dhe saktësojë rregullat e lojës politike midis aktorëve politikë, respektivisht institucioneve të udhëhequra politikisht nga parti apo koalicione të ndryshme. Kushtetetuta e vendit do të duhej të miratohej pothuajse menjëherë pas Rezolutës së Këshillit të Sigurimit të OKB-së, pak kohë pas Deklaratës së Pavarësisë së vendit. Porse, për Kosovën këtë radhë, në kundërshtim me përvojën e vendeve tjera, Kushtetuta do të jetë akti më i lartë juridik vetëm për një pjesë të jetës politike dhe juridike, për shkak të autorizimeve që do të ketë bashkësia ndërkombëtare për mbikëqyrje dhe korrektim. Pjesa tjetër do të jetë një dokument ‘i huaj’, i vendosur nga mekanzimat ndërkombëtarë dhe ‘i imponuar’ autoriteteve kosovare. Vendosja për statusin final të Kosovës do të determinojë qartësisht edhe një pjesë mjaft të madhe të dispozitave të Kushtetutës së vendit. Me theks të veçantë janë ato që kanë të bëjnë me strukturën e institucioneve qendrore dhe lokale, Të Drejtat të Njeriut, gjuhëve etj. Tek e fundit, dispozitat e vendimit ndërkombëtar mbi statusin do të përcaktojnë edhe vetë identitetin e Kosovës si shtet multi-etnik.

II.
Kosova nuk po e harton vetë Kushtetutën e saj me të cilën do të udhëhiqet drejt një procesi mjaft të rëndësishëm, atë të integrimeve evropiane dhe evro-atlantike. Propozimi i presidentit Marti Ahtisari përcakton madje edhe detaje që duket edhe të panevojshme. Përcaktimi që dokumenti i Ahtisarit bën për pozitën dhe rolin e Kryetarit të Kosovës dëshmon në mënyrë të fuqishme këtë. Kjo dispozitë në njëfarë mënyrë edhe banalizon efektin e punës së kosovarëve në hartimin e Kushtetutës së vendit, ndonëse për këtë çështje tashmë po harxhohen energji, mund dhe para. Kosova, sipas vendosjes ndërkombëtare të statusit të saj, do të jetë një shtet multi-etnik, me gjuhë zyrtare atë shqipe dhe atë serbe, me përfaqësim të rezervuar pakëz mbi-proporcional të grupeve etnike pakicë, me sistem parlamentar, me ndarje të pushteteve, me mekanizmin e njohur si shumica e Badinterit, me sistem elektoral proporcional, me një zonë elektorale. Këto janë vetëm disa nga detajet e organizimit politiko-juridik që kosovarët do të duhet t’i shkruajnë në Kushtetutën e vendit duke lexuar dhe më pas kopjuar nga dokumenti i Ahtisarit. Sepse, këto janë përcaktuar në propozimin e tij, i cili është pranuar nga Grupi i Unitetit dhe elita politike e vendit. Grupi kosovar për Kushtetutën ka për obligim t’i kopjojë ato dhe t’i rendis në mënyrë të duhur në draftin që do të përmbyllin brenda pak javësh.

III.
Parimet konsociacionale, edhe sipas propozimit të Ahtisarit, duhet të jenë të qartësuara dhe saktësuara në nivelin sa më të gjerë në Kushtetutën e vendit tonë. Një element që do të ishte shumë i vlefshëm, është mundësia për të përcaktuar se sa gjatë ose sa kohë do të duhej të aplikoheshin këto parime. Porse, kjo nuk është e lehtë për t’u arritur dhe për këtë do të duhej një energji dhe argumentim i fuqishëm nga ana e lidershipit kosovar. Përfaqësimi i rezervuar i grupeve etnike pakicë në institucionet qendrore dhe lokale nuk janë parë për herë të parë në Kosovë. Edhe teoricientë të njohur ndërkombëtarë kanë mbrojtur këtë nevojë. “Një mënyrë e mirë për përfaqësimin e minoritetit serb do të ishte përcaktimi në Kushtetutë se 10 për qind ose edhe 15 për qind e ulëseve në qeveri duhet të jenë për serbët. Po ashtu, do të rekomandoja përfaqësimin proporcional, të cilin Kosova veçmë e ka. Federalizmi ose decentralizimi i fortë do të bënte një sens të mirë. Kushtetuta duhet që në mënyrë të pastër të përcaktojë autonomi të caktuar (për shembull sa i përket arsimit) dhe të drejtat e minoriteteve”, pati thënë javë më parë themeluesi i teorisë së konsociacionalizmit, politologu holandez Arend Lijphart. Një tjetër studiues, John McGarry ka thënë se “nëse mbrojtjet pushtet-ndarëse nuk janë të përcaktuara në Kushtetuë, minoritetet do të jenë të brengosura se ato (mbrojtjet) do të mund t’i largohen shumë lehtë”.

IV.
Kushtetuta e re e Kosovës së pavarur është e pesta për vendin. Rregullimi i këtillë kushtetues në Kosovë fillon me Ligjin Kushtetues të Krahinës së Kosovës në vitin 1969, ndërsa mbi bazën e këtij ligji pas gjysmë dekade bëhet edhe Kushtetuta e vitit 1974. Rrjedha e zhvillimeve në këtë aspekt vazhdon me Kushtetutën e Kaçanikut në vitin 1990, ndërsa më së voni me Kornizën Kushtetutese për Vetë-Qeverisjen e Përkohshme në Kosovë, më 2001. Kushtetuta e pestë do të jetë e para pas krijimit të realitetit të ri në vend. Porse, ‘korrigjimi’ i saj nuk do të jetë i lehtë dhe i shpejtë. Përcaktimet vijnë nga dokumenti i Ahtisarit dhe si të tilla nuk mund të ndryshohen. Roli i Përfaqësuesit Civil Ndërkombëtar (PCN) do të mund të jetë ndryshimi i parë që do të ndodh në tekstin e Kushtetutës së Kosovës. Nëse energjitë e lidershipit do të jenë në drejtim të duhur, atëherë ky ndryshim do të ndodh në mënyrë optimale pas katër vjetësh. Atëherë do të duhej që PCN-ja të mbarojë misionin e vetë. Ndërkaq, rregullimet tjera kushtetuese do të vazhdonin edhe më tutje. Lijphart thotë se përfaqësimi proporcional do të ishte i mirë madje edhe kur grupet në Kosovë bëhen më të afërta, më miqësore njëri me tjetrin. “Ndoshta në periudhë afat-gjatë, përfaqësimi i tillë i minoritetit nuk do të jetë i domosdoshëm, por mendoj se do të ishte gabim që tash të vendoset se kjo do të tejkalohet të themi pas 10 ose 20 vjetësh”.

Botuar në të përditshmen “Zëri”, më 19 mars 2007, fq. 14

Mirupafshim në OKB!

Loja pa fitues

Mirupafshim në OKB!

Kosova dhe Serbia nuk do të ketë më rastin dhe ‘kënaqësinë’ që të takohen pranë një tavoline të përbashkët deri në vjeshtë të këtij viti. Megjithëse nuk është kohë e gjatë, shumë gjëra pritet të ndodhin në rajonin e Ballkanit. Dy vendet do të takohen në Nju Jork në vjeshtë të këtij viti, kur përfaqësuesit e 192 shteteve do të vendosin mbi kërkesën e Prishtinës për t’iu bashkuar atyre në OKB. Serbia do të jetë aty dhe pavarësisht thirrjeve të fundit të ultra-nacionalistëve, Beogradi nuk do të tërhiqet nga OKB-ja. Serbia nuk do të mund të pengojë asgjë, por as nuk do t’i duartrokas pranimit të Kosovës aty

Shkruan: Burim Ramadani

I.
Bisedimet direkte njëvjeçare midis Prishtinës dhe Beogradit kanë përfunduar këtë fundjavë në Vjenë. Me këtë në fakt ka përfunduar njëra prej dy fazave kryesore të procesit ndërkombëtar për zgjidhjen e statusit të vendit. Presidenti Ahtisari është në stadin e fundit të misionit të tij. Ai ka marrë nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së mandatin për të ndërmjetësuar bisedimet dhe për të dhënë një propozim mbi statusin politik të Kosovës, ndërsa tashmë është në ditët e fundit të përgatitjes finale të propozimit të tij gjithëpërfshirës. Nëse çdo gjë do të shkojë të paktën si është proklamuar dhe parashikuar deri më tash, presidenti Ahtisari do të dërgojë në Nju Jork dokumentin e tij deri në fund të këtij muaji dhe deri në fund të muajit të ardhshëm do të mund të diskutohet ai dokument në Këshillin e Sigurit të OKB-së. Kur diskutimet jashtë dhe brenda këtij mekanizmi do të përmbyllen, pesëshja e përhershme e tij do të jetë e harmonizuar sa i përket zhvillimit tjetër në këtë kontekst, përkatësisht do të ketë një harmonizim për të mos shkatërruar nxjerrjen e një Rezolute të re të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për Kosovën. Kjo Rezolutë nuk do ta shpallë Kosovë shtet të pavarur, porse do të hap rrugën që këtë ta bëjnë institucionet e vendit, përkatësisht partitë politike në Kuvendin e Kosovës.

II.
Kosova dhe Serbia nuk do të ketë më rastin dhe ‘kënaqësinë’ që të takohen pranë një tavoline të përbashkët deri në vjeshtë të këtij viti. Megjithëse nuk është kohë e gjatë, shumë gjëra pritet të ndodhin në rajonin e Ballkanit, përkatësisht në politikën rreth Kosovës dhe Serbisë. Ballkani do të ketë ndryshim të konfiguracionit dhe do të pavarësohen dy shtete. Kosova do të jetë shtet i ri i pavarur, ndërsa Serbia më në fund do të ‘pavarësohet’ nga tokat që mëton dhe punon për t’i pushtuar dhe mbajtur nën kontroll. Në fakt Serbisë do t’i bëhet e qartë (megjithëse në formën me të butë të mundshme në politikën ndërkombëtare) se qëllimi i saj për kontroll mbi një territor me popullatë të ndryshme nga e saja nuk është demokratik dhe se është i papranueshëm. Me pavarësimin e Kosovës, përgjigjja që duhet të merr elita politike e Serbisë është se të gjitha shtetet duhet të kujdesen për qytetarët e tyre, t’i shërbejnë atyre, të përdorin autorizimet që marrin prej tyre, t’i respektojnë dhe të mos manipulojnë me ndjenjat e tyre, parasëgjithash me ndjenjat nacionaliste. Shteti dhe elita politike çdo kund kanë përparësinë në orientimin e ndjenjave të qytetarëve, ndërsa Serbia e ka shfrytëzuar këtë në mënyrë më të ashpër. Serbët janë helmuar me qëllimet e elitës politike të tyre hegjemoniste dhe koha pas këtij viti duhet t’u shërbejë atyre për të ndryshuar.

III.
Prishtina dhe Beogradi do të takohen në Nju Jork në vjeshtë të këtij viti. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së do të mbajë sesionin e saj vjeshtor, ndërsa të dyja vendet do të jenë të përfaqësuara në atë sesion, megjithëse fillimisht në status të ndryshëm. Kosova do të përfaqësohet në Nju Jork nga një nivel shumë i lartë politik (ndoshta nga vetë Grupi i Unitetit) për të qenë të pranishëm në momentin kur përfaqësues të 192 shteteve do të diskutojnë nëse do të pranojnë Kosovën si shtet anëtar të OKB-së. Edhe Serbia do të jetë aty, pasi që ajo është anëtare e OKB-së dhe pavarësisht thirrjeve të fundit të ultra-nacionalistëve, Beogradi nuk do të tërhiqet nga organizata më e madhe ndërkombëtare, përkatësisht botërore. Serbia do të jetë aty kur Kosova do të pranohet me shumicë të kualifikuar të votave të Asamblesë së Përgjithshme, porse nuk do t’i duatrokas kësaj ngjarjeje. Ajo nuk do të mund të pengojë anëtarësimin e Kosovës në OKB-së, sikurse nuk mund ta pengojë as procesin e pakthyeshëm të pavarësisë së Kosovës. Beogradi do të jetë i pafuqishëm ndaj pavarësimit dhe pranimit të Kosovës në OKB, si dhe ndaj zhvillimit të Kosovës në proceset integruese evropiane. Të paktën, kështu u pa në publik takimi i 10 marsit midis nivelit më të lartë përfaqësues të Prishtinës dhe Beogradit.

IV.
Deri në vjeshtë të këtij viti nuk do të ketë ndonjë forum të madh ndërkombëtar kur mund të përfaqësohet të dyja vendet, prandaj Nju Jorku do të jetë pikë-takimi i radhës. Porse, për të shkuar në Nju Jork, qytetarët e Kosovës duhet t’i japin edhe njëherë mbështetje të fuqishme elitës politike që kanë zgjedhur, duke mos u dhënë shansin institucion-shkatërruesve dhe trazirë-nxitësve. Vendi po ecën në pjesën e fundit të rrugës së tejzgjatur për pavarësi dhe barazi me shtetet tjera në rajon e më gjerë, prandaj kujdesi duhet të jetë i shtuar për shkak se mu në këtë moment edhe mund të dëmtohet e gjithë kjo rrugë. Qytetarët e Kosovës, parasëgjithash shumica shqiptare e saj, nuk duhet të bien në provokime të ulëta dhe dashakeqëse të grupeve të caktuara. Këto grupe duan të ngrejnë huti në mesin e popullatës dhe përmes përdorimit të ndjenjës nacionaliste shqiptare këtu të realizojnë skenare tjera, që në fakt nuk kanë të bëjnë me nacionalizmin shqiptar. Nxitja e dhunës, çfarëdo niveli qoftë ajo, nuk bën të tolerohet dhe nuk do t’i sjell asnjë të mirë vendit dhe të ardhmes së popullatës së këtushme. Qytetarët e Kosovës duhet të përgatiten për t’u përballur me zhvillimet pas mbylljes të këtij procesi të gjatë dhe realizimit të vullnetit politik. Stadet tjera politike në të cilat po futet Kosova aq sa janë të rëndësishme, janë edhe sfiduese.

Botuar në të përditshmen "Zëri" më 12 mars 2007, fq. 13

Ahtisari dhe "Deep Purple”

Loja pa fitues

Ahtisari dhe “Deep Purple”

Derisa Prishtina vazhdon të jetë nën ethet e përfundimit të procesit dhe turmat grumbullohen për të shpehur pakënaqësitë e tyre, kryeqytetit i vendit tonë fqinj (për shumicën e kosovarëve – atdheut) ka pritur dhe ushtuar mbrëmë nga tingjut e “Deep Purple”. Kur në Tiranë bëhet festë për këtë rok grup të famshëm (apo edhe të tjerë), në Prishtinë festa do të bëhet kur presidenti Ahtisari ta kryejë misionin e tij dhe të vizitojë më pas Kosovën

Shkruan: Burim Ramadani

I
Të jetosh afër njëri-tjetrit në kuptimin territorial nuk do të thotë të kesh edhe jetë të përbashkët politike dhe shoqërore. Megjithëse mund të mos ndjehen dallime të thella kombëtare, kulturore dhe historike, zhvillimet apo ngjarjet që kanë ndodhur këtë fundjavë në Prishtinë dhe Tiranë tregojnë dy drejtime, halle apo proekupime të ndryshme. Ky është mësimi më praktik që mund të ketë dal nga fundjava që e kaluam. Derisa Prishtina vazhdon të jetë nën ethet e përfundimit të procesit për definimin e të ardhmes politike të vendit dhe turmat grumbullohen për të shpehur pakënaqësitë e tyre, kryeqytetit i vendit tonë fqinj (për shumicën e kosovarëve – atdheut) ka pritur dhe ushtuar mbrëmë nga tingjut e “Deep Purple”. Kur në Tiranë bëhet festë për këtë rok grup të famshëm (apo edhe të tjerë), në Prishtinë festa do të bëhet kur presidenti Ahtisari ta kryejë misionin e tij dhe të vizitojë më pas Kosovën. Kjo nuk do të thotë se shqiptarët në Tiranë nuk do t'i gëzohen shpirtërisht pavarësimit të Kosovës dhe përfundimit të këtij procesi që paraqet një zhvillim të tërë historik, porse të rinjtë tiranas nuk do të grumbullohen për të pirë alkool e marihuanë dhe për të kërcyer pa kontroll për shkak të kësaj. Shkaku i festimit të tyre është i ndryshëm nga shkaku i bashkëatdhetarëve të moshës së njëjtë në Prishtinë. Nëse këto arsye do të kombinoheshin, do të kishim një festim të përbashkët në të dyja kryeqytetet – në Tiranë do të vinte rok grupi “Toto” dhe në Prishtinë Marti Ahtisari.

II
Kosova tashmë ka kaluar edhe një prej shumë etapave të procesit për definimin e statusit politik. Nëse nuk do të jetë kjo etapë e fundit në përgjithësi në proces, kjo pa dyshim është koha vendimtare e arsyetimit të propozimit final të presidentit Ahtisari mbi të ardhmen e Kosovës. Delegacionet nga Prishtina dhe Beogradi për disa ditë rresht dhe për disa çështje të ndryshme janë takuar në Vjenë pa ndonjë rezultat. Sigurisht se rezultate pozitive të koordinuara midis palëve nuk janë pritur, porse këto ditë dhe këto takime dëshmuan më së qarti qëndrimet diametralisht dhe konceptualisht të kundërta mes dy tavolinave përballë. Në mënyrën më cinike dhe injorante në politikën e ditëve të tashme, Beogradi nuk ka hezituar të vë në tavolinë kërkesa apo qëndrime krejtësisht të kota dhe dekonstruktive. Të kërkohet që kufijtë e Kosovës të ruhen nga policia kufitare e Serbisë e mbikëqyrë nga Ministria e Punëve të Brendshme në Beograd nuk do mend se është një injorancë politike, dekonstruktivitet dhe mbi të gjitha është zhytje banale në ide hegjemoniste të nacionalistëve të kuptimit negativ në Serbi. Megjithëse është vetëm njëra prej kërkesave të tilla të 'çuditshme', ky qëndrim tregon shumë më tepër: tregon moslëvizjen e asgjës dhe asnjë qëndrimi që prej shkurtit të vitit të kaluar, kur edhe kanë filluar negociatat direkte mes Prishtinës dhe Beogradit. Po të mund të merrej parasysh dhe realizohej një kërkesë e tillë e Beogradit, nuk besoj se do të duhej kaq energji dhe resurse për të zhvilluar një proces të tillë mjaft të gjatë.

III
Takimi i paralajmëruar i nivelit të lartë të delegacioneve nga Prishtina dhe Beogradi nuk do të sjell asgjë të re sa i përket mundësisë së afrimit të qëndrimeve të palëve. Takimi i 10 marsit sigurisht se do të jetë i fundit mes palëve në tërë këtë proces të udhëhequr nga një diplomat dhe ndërmjetës i rryer, për t'i hapur rrugë ish-kreut të Finlandës që të udhëtojë për në Nju Jork. Nëse nuk ndryshon agjenda e lajmëruar deëri më tash, presidenti Ahtisari do të paraqes propozimin e tij final për pavarësimin e Kosovës gjatë këtij marsi, që për ne kosovarët është i nxehtë edhe para pranverës. Tashmë është sekret publik se propozimi final i Ahtisarit do të mbajë edhe termin "pavarësi e mbikëqyrur", që në fakt do të thotë pavarësi me koncesione të brendshme dhe me prani mjaft të gjerë e të fuqishme të bashkësisë ndërkombëtare. Sidoqoftë, kjo besoj se është një prej zgjidhjeve më të mira që është mundur të del nga ky proces. Kosova ka nevojë për koncesione të brendshme politike me qëllim të vetëm bërjen të mundur të funksionalitetit të demokracisë në këtë shoqëri. Procesi i decentralizimit në fakt është plotësisht pushtet-ndarje (konsociacionalizëm) dhe në aspketin politik ai do të ketë efekte pozitive për kohën sa do të jetë në zbatim dhe kjo kohë nuk mund të jetë më e vogël se rreth 15 vjet. Po ashtu, prania ndërkombëtare ushtarake është e padiskutueshme dhe qytetarët e Kosovës kanë vullnet të shohin këtë prani edhe për shumë kohë, krahas ushtrisë profesionale të vogël të Kosovës. Sfida e pranisë civile do të jetë zvogëlimi i mandatit të saj, porse prania e tillë është pothuaj e domosdoshme.

IV
Stabiliteti i Kosovës në këto momente vendimtare prapëseprapë mbetet imperativi primar këtë stad të zhvillimeve. Apelet e liderëve dhe anëtarëve të Grupit të Unitetit janë ndjerë më shumë se asnjëherë tjetër gjatë javës së kaluar. Edhe pse kjo është dashur të bëhet disa javë më parë, të apeluarit në mënyrë të drejtpërdrejtë është njëra prej masave më efektive parandaluese dhe ruajtëse të qetësisë publike dhe stabilitetit politik në Kosovë. Kjo në fakt duhet të vazhdohet edhe me takime me qytetarët e vendit gjithandej dhe në të njëjtën kohë të përcillet me sqarim edhe më të detajshëm për procesin dhe mënyrën e përfundimit të këtij procesi. Kosova ka nevojë të jetë stabile, të mos ketë dhunë dhe besojë në procesin ndërkombëtar të pavarësimit të saj. Energjia, resurset humane e financiare që janë shpenzuar në këtë proces janë shumë herë më të mëdha se energjia negative e mundshme e ndonjë individi apo grupi në Kosovë dhe rreth saj. Vullneti pozitiv i qytetarëve të Kosovës duhet të (ri)mbushet në takimet dhe komunikimet me liderët institucionalë, politikë, partiak, dhe me personalitet publike të vendit që janë angazhuar për kohë të gjatë në zhvillimet për pavarësim. Stabiliteti është i nevojshëm të ruhet në rend të parë nga shumica e popullatës së Kosovës në mënyrë që në zhvillime tjera të mundshme të ndërmerren hapat dhe veprimet përkatëse politike e të tjera.

(Autori është Këshilltar Politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të Universitetit të Prishtinës. Opinionet janë personale dhe nuk paraqesin qëndrimet e institucioneve ku punon)
Botuar në “Zëri” më 05 mars 2007, fq. 10