Ndarja e Kosovës kthen Ballkanin në krizë

Loja pa fitues

Ndarja e Kosovës kthen Ballkanin në krizë

Preferenca e vjetër serbe në fakt është rifillim i problemeve dhe destabilizimit në Ballkan, është hapje e një procesi për ridefinimin e kufijve në regjion, madje edhe vënien në pikëpyetje të ekzistencës së një shteti tonë fqinj. Ndarja është opsioni që fare nuk i duhet jo vetëm Kosovës, por tërë Ballkanit

Shkruan: Burim Ramadani

I
Opsioni i vjetër i preferuar për Serbinë tashmë vërehet se po merr gjithnjë e më shumë hapësirë në media dhe analiza të ndryshme ndërkombëtare. Porse, ndarja e Kosovës, për shkak të mos arritjes së zgjidhjes që kënaq të dy palët duke i ruajtur kufijtë e Kosovës, nuk është zgjidhje. Ajo në fakt është rifillimi i problemeve dhe destabilizimit në Ballkan, është hapje e një procesi për ridefinimin e kufijve në regjion dhe madje edhe vënien në pikëpyetje të ekzistencës së një shteti tonë fqinj. Shqiptarët në Ballkan gjatë dekadave të fundit janë përballur me dhunë shtetërore në tri vende brenda ish-Jugosllavisë, derisa në një Republikë tjetër kanë qenë rrethana tjera. Janë bërë tri luftëra të shqiptarëve, Kosova, lugina e Preshevës dhe Maqedonia. Të gjitha këto kanë pasur arsye dhe motive të brendshme, për shkak të bërjes së jetës së pamundur për shqiptarët nga terrori shtetëror i këtyre dy republikave. Ato nuk kanë pasur bazë në ndonjë projekt nacionalist, gjë që ndoshta mund ta dëshmohet se nuk ka qenë gjithaq e qëlluar.

II
Orientimi i shqiptarëve në Ballkan asnjëherë gjatë historisë nuk ka qenë destabilizimi apo politikat shoveniste. Porse, e kundërta ka qenë përgjigjja e fqinjëve sllavë në ish-Jugosllavi. Shpërbërja e dhunshme e shtetit jugosllav ka treguar se Kosova ka qenë e vetmja njësi e federatës që ka tentuar dhe është angazhuar që të mos kontribuojë në valën e tmerrshme të dhunës. Për rreth tetë vjet lëvizja paqësore në dhe për Kosovën u përball me nevojën e luftës, si mjet i domosdoshëm për çlirimin e vendit. Ndihma e bashkësisë ndërkombatëtare në krye me SHBA-të doli të jetë vendimtare për të na mundësuar neve të jetojmë të lirë në Kosovës, megjithëse për tetë vjet të kësaj lirie është vështirë të flitet në emër të të gjithë qytetarëve të Kosovës. Pjesa veriore e vendit është dhe nuk është e lirë, koncentrimi i minoritetit serb në enklava sfdion pushtetit kosovar, ndërsa të drejtat e tyre janë një kohë të gjatë fokusi i punës së institucioneve vendore. Krejt kjo ka bërë që situata të jetë vërtetë specifike dhe sensitive në vitet e pasluftës.

III
Orvajtet për të vendosur ndarjen territoriale të Kosovës si zgjidhje e problemit duhet parë si të pazbatueshme dhe destabilizimsjellëse. Edhe në praktikat tjera është dëshmuar se opsioni i ndarjes është opsion i dhimbjeve, vështirësive, deportimeve apo transferimeve, koncentrimeve, krizave humanitare dhe problemeve ligjore. Kjo është pjesa e parë e shpjegimit të problemit të ndarjes së Kosovës. Do të thotë, në një rast të tillë do të kemi krizë humanitare të shpërnguljes së popullatës shqiptare dhe serbe nga njëra pjesë në trjetrën, do të kishim probleme me pronat e tyre dhe probleme të ngjashme. Porse, ky problem është shumë i vogël në krahasim me atë që do të mund të përballeshim nëse opsioni i ndarjes arrin të fitojë përkrahje më të gjerë. Duke e parë si të rrezikshme këtë skenar të mundshëm të zhvillimeve të ngjarjeve, besoj se është kruciale për vetë bashkësinë ndërkombëtare refuzimi me forcë i ndarjes së Kosovës, madje edhe i tentimeve për të biseduar rreth saj në çfarëdo forme qoftë.

IV
Organizimi i shtetit të Kosovës vetëm në një pjesë të territorit të saj nuk ka kuptim. Po ashtu, nuk kanë kuptim më as tri parimet prijëse të Grupit të Kontaktit. Marrëveshja e Ohrit mund të humb kuptimin dhe Maqedonia në një situatë të tillë do të kolapsonte totalisht. Lugina e Preshevës me ndonjë lëvizje të re rezistuese do të jepte për pasojë spastrimin etnik të asaj pjese edhe deportimin e shqiptarëve në Kosovë. Kosova nuk do të mund të qetësonte frustrimin e qytetarëve që kanë humbur shumë në tërë këto dekada. Zërat për bashkimin në një shtet me Shqipërinë do të dilnin dita-ditës. Nuk do të mund ta ndërtonim asnjë njeri, madje as prej balte, që do të mund të argumentonte se shqiptarët në Ballkan nuk duhet të krijojnë një shtet të vetëm. Në një Ballkan të rivizituar kufijsh, stabiliteti ndoshta do të mund të arrihej, por çmimi për të do të ishte fatal. Fitore e Pirros do të mund të quhej kjo për të gjithë ballkanasit, përveç maqedonasve fqinj të cilët ndoshta do të mbeteshin në një territor tmerrësisht të vogël, duke e paguar këtë në mënyrë krejt më të veçantë.

Botuar në “Zëri” më 16 korrik 2007, fq. 12

Pse duhet apo nuk duhet mbajtur zgjedhjet?

Loja pa fitues

Pse duhet apo nuk duhet mbajtur zgjedhjet?

Ekzistojnë dy grumbuj argumentesh për dhe kundër mbajtjes së zgjedhjeve para vendimit mbi statusin. Të gjitha argumentet kanë vlerë, porse duhet parë me kujdes zhvillimet e mëpasshme. Në situatën të cilën jemi, nuk duhet humbur kohë për të gjetur një mes, por duhet vendosur për njërën qasje. Ja disa nga argumentet pro dhe kundër mbajtjes së zgjedhjeve

Shkruan: Burim Ramadani

I
Para tri vjetësh është menduar se ky mandat i institucioneve të përkohshme të vetë-qeverisjes do të jetë i fundit, bile edhe se nuk do të arrihet të skadojë si rezultat i vendimit për shtetësinë e Kosovës. Kjo do të krijonte hapësirën për krijimin e institucioneve pa përkohshmëri në përkufizim juridiko-kushtetues. Sidoqoftë, në mesin e vitit 2007 shoqëria dhe elita kosovare përballet me një sfidë jo të lehtë dhe vështirë të menaxhueshme: nevojën për mbajtjen apo mosmbajtjen e zgjedhjeve, para së gjithash nacionale, por duke mos zhvleftësuar ato lokale. Mosvendosja për pavarësimin e Kosovës shkakton një lëkundje të brendshëm, i cili nëse nuk menaxhohet mirë mund të arrijë shkallë të ndonjë tërmeti politik dhe/apo social. Shtyrja e dytë e madhe e procesit të statusit të vendit doemos i ka lënë (krijuar) hapësirë sfidës së zgjedhjeve. Ekzistojnë dy grumbuj argumentesh për dhe kundër mbajtjes së zgjedhjeve para vendimit mbi statusin. Të gjitha kanë vlerë, porse duhet parë me kujdes zhvillimet e mëpasshme.

Pro zgjedhjeve
II
Institucionet qeverisëse të një vendi (që pretendon të jetë) demokratik duhet të kenë sistem të rregullt të zgjedhjeve, përmes së cilave ato marrin përkrahjen e qytetarëve. Në këtë rast, si sistem jo perfekt, por më i miri i parë në historinë e njerëzimit, demokracia ka zgjedhjet e lira dhe të drejta si një prej shtyllave kryesore të saj. Pse mbahen zgjedhjet? Cila është rëndësia e saj? Edhe pse këto në fakt janë pyetje që nuk të marrin përgjigje si të vetme dhe jashtë kontekstit, sidoqoftë vlera kryesore e zgjedhjeve është qeverisja e popullit përmes përfaqësuesve të zgjedhur për një afat të caktuar varësisht nga dhe në bazë të dispozitave në fuqi. Pra, mandati juridiko-kushtetues i institucioneve qeverisëse duhet të jetë i kufizuar dhe janë vërtetë të rralla mundësitë e zgjatjes së këtij afati. Sipas kësaj qasje, qeverisja në tërësi në Kosovë përballet me humbjen e mandatit juridiko-kushtetues. Në fakt ne kemi qeverisje lokale të zgjatur afati në bazë të një vendimi të shefit të UNMIK-ut, që nuk përfaqëson përcaktimin e qytetarëve të Kosovës për përfaqësuesit e tyre.

III
Procesi i statusit megjithëse është interes yni nacional, nuk është pengesë vendimtare për mbajtjen e zgjedhjeve. Këto ditë që po qëndroj në Uashington DC, në kuadër të një vizite studimore për çështje të sigurisë, e kuptoj gjithnjë e më shumë se Shtetet e Bashkuara të Amerikës përfaqësojnë nivelin më të lartë të zhvillimit të demokracisë. Duke shikuar lajmet për rekordin e Obama-s në ngritjen e fondeve gjatë fazës së parë të fushatës për kandidim për president të SHBA-ve nga demokratët, mund të vërehet qartë se SHBA-të pavarësisht situatës në të cilën gjenden vazhdojnë të kultivojnë dhe respektojnë rregullat dhe normat demokratike. “Amerika në luftë”, thuhet në Strategjinë Kombëtare të Sigurisë të SHBA-ve, të marsit 2006. Kjo ka të bëjë me gjendjen e luftës që SHBA-të i kanë shpallur çmendurisë së shekullit të ri, terrorizmit. Vendi ynë në asnjë dokument të vetëm nuk e ka të përcaktuar se është në luftë apo se është në situatë të jashtëzakonshme dhe ku nuk ka kushte për mbajtjen me rregull të zgjedhjeve. Prandaj, procesi i statusit si i tillë nuk mund të jetë vendimtar për shtyrjen e zgjedhjeve.

IV
Precendenca e shtyrjes së afatit të mandatit të institucioneve lokale mund të jetë edhe më e rrezikshme se sa që është nëse ajo aplikohet edhe për zgjedhjet nacionale. Në situatën e tanishme është shefi i UNMIK-ut ai që merr vendim, porse përkrahjen për këtë duhet arritur nga partitë kryesore politike të vendit. Edhe nëse kjo nuk do të shkaktonte ndonjë krizë në ditët e sotme, mundësia për përsëritjen e një vendimi të tillë në të ardhmen duhet marrë parasysh. Në një rast hipotetik, të themi se pas nëjzet vjetësh të gjitha partitë krysore të vendit do të ishin pjesë e koalicionit qeverisës, ndërsa udhëheqja e tyre do të ishte e interesuar të vazhdojë pa ndryshime. Shfrytëzimi i precendes për shtyrjen e afatit të zgjedhjeve do të mund të lidhej me arsye nga më të ndryshmet, edhe pse në atë kohë ne të paktën do të duhej të ishim në prag të anëtarësimit në Bashkimin Evropian (nëse kjo organizatë do të kishte qasje të njëjtë me të sotmen). Arsyet e shfrytëzimit të kësaj nuk mund të parashikohen, sikurse nuk mund të parashikohen sfidat me të cilat do të përballemi si shoqëri dhe si shtet.

Kundër zgjedhjeve
V
Në bazë të pikëpamjes që kundërshton mbajtjen e zgedhjeve para vendosjes për pavarësimin e Kosovës, janë disa elemente të rëndësishme që lejojnë interpretimin e kësaj situate si vazhdim të mandantit juridiko-kushtetues të institucioneve dhe jo si shtyrje të zgjedhjeve. Padyshim se pothuaj të gjitha argumentet lidhen me procesin e statusit të Kosovës dhe kjo nuk është larg mendësh. Tek e fundit, i tërë ky debat po bëhet për shkak të situatës në të cilën ndodhet vendi dhe jo rreth orientimit të qytetarëve dhe elitës drejt demokracisë. Sidoqoftë, në këtë aspekt duhet marrë parasysh zhvillimet e mëpasshme që rezultojnë nga zgjedhjet, sikurse në po të njëjtën masë edhe në zhvillimet para zgjedhjeve. Në fakt, argumentet që mbështesin tezën kundër mbajtjes së zgjedhjeve para vendimit mbi statusin, bazohen kryesisht në qasje praktike, derisa ato pro zgjedhjeve kanë më shumë qasje teorike dhe parimore. Në situatën të cilën jemi, nuk duhet humbur kohë për të gjetur një mes, por duhet vendosur qartë dhe pastër për njërën qasje.

VI
Në rend të parë të argumenteve kundër mbajtjes së zgjedhjeve padyshim se vëhet rrezikshmëria që mund të sjellë në procesin e pavarësimit të vendit fokusimi në politikën e brendshme para dhe pas zgjedhjeve. Partitë kryesore politike që përfaqësohen në Ekipin e Unitetit do të jenë kundërshtare të njëra-tjetrës në terren, derisa gjatë fushatës do të flitet edhe për çështje krejt personale që kanë ndodhur gjatë procesit të bisedimeve në Vjenë, sikurse edhe gjatë takimeve në Prishtinë. Mungesa e kapaciteteve njerëzore profesionale është një argumet tjetër që i bashkohet kësaj pike. Fatkeqësisht, partitë politike në vend janë jashtë mundësive për angazhim efektiv në të dy proceset, edhe në zgjedhje edhe në status. Tek e fundit, shoqëria kosovare është në krizë të kapaciteteve profesionale dhe kjo përfaqësohet edhe në partitë politike. Pastaj, të imagjinojmë situatën kur pas zgjedhjeve nuk mund të krijohet qeveria e re. Nëse vazhdon ky trendi i përqindjes së partive më të mëdha, debatet për krijimin e qeverisë së re mund të jenë të gjata dhe vështirë të suksesshme.

VII
Numri definitiv i komunave dhe obligimet që Kosova merr nga Plani i Ahtisarit formësojnë një argument tjetër kundër mbajtjes së zgjedhjeve para pavarësisë. Cili do të jetë territori i komunave që tashmë Kosova është pajtuar të pësojnë ndryshime? Në bazë të kësaj, zgjedhjet praktikisht nuk mund të mbahet para se të bëhet riorganizimi i brendshëm territorial i Kosovës, përkatësisht para se të krijohen komunat e reja, sikurse është paraparë në planin e Ahtisarit. Mbajtja e zgjedhjeve bazuar në organizimin e tashëm territorial nënkupton domosdoshmërinë e ri-mbajtjes së zgjedhjeve në një numër jo të vogël të komunave pas pavarësisë dhe hyrjes në fuqi të planit të Ahtisarit. Pastaj, sfidë tjetër në këtë kontekts është edhe pjesëmarrja e minoritetit serb në zgjedhje, sikurse edhe obligimet kushtetuese që duhet të merr Kosova në bazë të planit të Ahtisarit. Këto obligime do të mund të jetësoheshin me shumë më pak probleme pas zgjidhjes së statusit sesa në situatën e tashme. Po ashtu, do të vazhdonin si të pazgjidhura problemet me votimet e qytetarëve të Kosovës që gjenden në mërgim.

VIII
Numërimi apo regjistrimi i popullatës dhe harxhimet e mëdha financiare gjatë kësaj kohe janë një argument tjetër në përkrahje të vazhdimit të mandatit të qeverisjes së tashme. Zgjedhjet e deritashme janë mbajtur pa regjistrim të popullatës, ndërsa kjo nuk do të duhej lejuar të ndodh sërish duke pasur parasysh problemet praktike me votimet sidomos të pjesëtarëve të minoritetit serb të Kosovës që jetojnë në vendet në regjion. Po ashtu, një grumbull i madh i të hollave të taksapaguesve kosovarë do të shpenzohej për një kohë të shkurtër. Kjo për shkak se menjëherë pas pavarësimit të vendit do të duhej të fillohej puna në organizimin e zgjedhjeve tjera, të paktën domosdoshmërisht në komunat e reja. Nëse në zgjedhjet e tashme do të aplikohej sistem tjetër i zgjedhjeve, atëherë ato do të duhej të rimbaheshin për nivel qendror dhe lokal në komunat e reja pas pavarësisë. Pos angazhimeve, mundit, fokusimit në politikë të brendshme, mundësisë së krizës parlamentare, mundësive të vogla për të nxitur serbët të marrin pjesë, zgjedhjet në këtë kohë do të kishin edhe kosto të lartë.

Botuar në “Zëri” më 9 korrik 2007, fq. 12

Kosova është ndryshe

Loja pa fitues

Kosova është ndryshe

Shpjegimi më i thjeshtë i imazheve që u panë të enjten në rrugë drejt Gazimestanit ka të bëjë me dy karakteristika: Kosova funksion ndryshe, dhe serbët e Serbisë duhet të respektojnë ligjet e Kosovës ashtu sikurse që ndodh saherë që ata udhëtojnë në një vend tjetër të botës

Shkruan: Burim Ramadani

I
Të enjten në Gazimestan është shënuar përvjetori i 618-të i Betejës së Kosovës, përvojetor i cili pa kurrëfar dyshimi do të jetë i fundit në konditat e tashme apo të vjetra të situatës politike dhe praktike në Kosovë dhe Serbi. Një numër serbësh nga Serbia ia mësynë Kosovës për të treguar se i gjithë ky territor është ende një, porse ata u ballafaquan me realitetin në terren. Megjithëse këtë realitet e kanë ditur, serbët panë të enjten se Kosova është diçka tjetër dhe mund të jetë çdo gjë pos Serbi. Të veshur me fanella të të ashtuquajturës “Garda e Car Llazarit” fundërrimat e luftërave të Millosheviqit u detyruan në Kosovës që të zhvishen dhe të respektojnë rregulla e ligje tjera nga ato në vendin e tyre. Një vendim ekzekutiv i shefit të UNMIK-ut i mundësoi organeve të rendit në Kosovë që të mos lejojnë nxitje nacionaliste nga të huajt në vendin tonë. Shpjegimi më i thjeshtë i imazheve që u panë të enjten ka të bëjë me dy karakteristika: Kosova funksion vetë, dhe serbët e Serbisë duhet respektuar ligjet këtu.

II
Prej qershorit të vitit 1999, realiteti në Kosovë ka qenë ndryshe nga ajo që është paraqitur nga politika dhe mediat në Serbi. Shumë prej qytetarëve të Serbisë pa hezitim në biseda të rastit e thonë qartë se ata nuk kanë ide mbi atë që po ndodh vërtetë në Kosovë, përkatësisht se ata marrin informata të njëanshme nga qeveria e Beogradit. Pothuajse secili serb habitet me faktet tjera rreth zhvillimeve në Kosovën e pas 1999-ës, duke përfshirë këtu edhe aspektet legale edhe ato të jetës së përditshme. Sidoqoftë, një mësim që ata kanë marrë të enjten sigurisht se do t’i mbetet në mendje, sado që mund të tingëllojë habitshëm. Anëtarët e formacionit paramilitar, të cilët kanë mbështetje të fuqishme nga autoritetet e Beogradit, janë përballur me atë që quhet përkushtim për sundimin e ligjit dhe respektimin e ndjenjave të të tjerëve. Festimi i humbjes së para gjashtë shekujve të paktën mund të ketë pasur këtë të mirë për symbullirt në Serbi, pra të vërtetën e jetës ndryshe në Kosovë.

III
Tërë kjo ngjarje ka ndodhur në kohën më të ndjeshme që po kalon Kosova sa i përket vendosjes së mënyrës për njohjen e pavarësisë së vendit. Tashmë çështja e shtetësisë nuk vëhet në dilemë, porse diskutohet mënyra më e përshtatshme për të arritur këtë. Sikurse shumë herë gjatë historisë së fundit të shqiptarëve, Shtetet e Bashkuara të Amerikës edhe njëherë kanë marrë timonin e zgjidhjes së problemit dhe përkushtimi i administratës së presidentit Bush nuk duhet vënë në pikëpyetje. Vetë kreu i SHBA-ve e ka thënë qartë se Kosova do të jetë e pavarur edhe nëse nuk do të arrihet të kalohet kundërshtimi nga të vendet jashtë botës demokratike. Tek e fundit, vetë fakti se cilat janë vendet që kundërshtojnë pavarësinë dhe çfarë sistemi të brendshëm politik kanë ato, tregon qartë se shtetësia nuk mund të bllokohet. Sikurse edhe gjatë bombardimeve të NATO-s mbi Serbinë, vendet që kanë kundërshtuar ishin vende jodemokratike, anti-Perëndimore dhe disa vende Islamike. Të gjitha këto janë në kundërshti të hapur me SHBA-të.

IV
Takimet e nivelit të lartë sigurisht se do të vazhdojnë edhe për një kohë të caktuar për të diskutuar çështjen e pavarësimit të Kosovës. Por, mbi të gjitha takimi që po mbahet këto dy ditë në SHBA mes presidentëve Bush dhe Putin është shansë e mirë për të qartësuar mënyrën e ecjes përpara. Vazhdimi i negociatave, si kërkesë e mundshme direkte e kreut rus Putin, mund të përkthehet si kohë e nevojshme për Rusinë që të mos përdorë veton kundër pavarësimit të Kosovës. Kjo ndodh pasi që Rusia definitivisht është përballur me përkushtimin e SHBA-ve për vepruar edhe pa votimin e Rezolutës në Këshillin e Sigurimit. Pritja nga takimi Bush-Putin nuk duhet të jetë e ekzagjeruar, porse padyshim ky takim do të përcaktojë në masë të madhe rrugën përpara. Nuk ka më kohë për të humbur pa ditur mënyrën e përfundimit të procesit. Kjo do të përcaktohet si rezultat i këtij takimi të nivelit më të lartë amerikan dhe rus, ndërsa në vijim do të shihet se shtatori është koha finale për të shtuar edhe me një numrin e shteteve në botë.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall - European Center for Security Studies” në Gjermani

Botuar në "Zëri" më 2 korrik 2007, fq. 11

Përballja me historinë në Dachau

Loja pa fitues

Përballja me historinë në Dachau

Ngjarjet që rrëfehen, fotografitë dhe gjërat që shihen me sy në Dachau të tmerrojnë dhe mund të shohësh fëmijë gjermanë 13-14 vjeçarë duke qajtur me zë. Ata qajnë nga tmerri që bënë gjyshërit e tyre dhe kjo është mënyrë e rrallë e përballjes me historinë - gjë që i mungon Serbisë dhe serbëve

Shkruan: Burim Ramadani

I
Kur kishte ndërruar itinerarin e vizitës në Munich për dhjetë minuta largim me veturë tjetër, Adolf Hitleri i pati shpëtuar një atentati që do ta vriste atë pak javë pasi kishte filluar luftën me Poloninë në shtator të vitit 1939. Hitleri thjeshtë i kishte shpëtuar një sulmi me bombë më 8 nëntor 1939, duke u larguar papritur nga salla e mbledhjes. Tentues atentatori Johann Georg Elser ishte për kohë të gjatë kundërshtar i partisë së Hitlerit, ndërsa prej fillimit të luftës me Poloninë ai ishte i bindur se vetëm vdekja e Hitlerit mund të parandalojë ngjarjet më të këqija. Elser u arrestua të njëjtën mbrëmje derisa tentonte të kalonte kufurin e afërt me Zvicrën dhe u dërgua në kampin famëkeq të përqendrimit në Dachau. Aty u vra në vitin 1945, pak ditë para çlirimit të Gjermanisë dhe këtij kampi. Dachau ka qenë kampi i parë i përqendrimit që Hitleri, Himleri dhe Partia Nacional-Socialiste kishin hapur në vitin 1933 dhe ky vend u bë tmerr për dhjeta mijëra njerëz kundërshtar të Hitlerit, në mesin e të cilëve edhe 110 komunistë nga Shqipëria.

II
Kalimi nga një fazë historike në tjetër nuk ka qenë asnjëherë i lehtë pavarësisht nëse bëhet fjalë për agresorët apo luftëtarët e lirisë. Sidoqoftë, përballja me historinë është provuar të jetë elementi më i rëndësishëm për ngritjen dhe zhvillimin e kombeve. Gjermanët, edhe pas mbi 60 vjetësh të përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, nuk hezitojnë të tregojnë të gjitha gjeneratave atë që ka bërë Hitleri. Po të shkosh në Dachau në fillim të qershorit, do të shohësh pothuaj për çdo ditë grupe të mëdha të nxënësve fillorë apo të mesëm. Është e obligueshme për shkollat fillore dhe të mesme gjermane në Bavari që mësuesit e historisë t’i spjegojnë nxënësve në vendin e ngjarjes për të bëmat e Hitlerit dhe shtetit të tij. Derisa nuk ka dyshim se ngjarjet që rrëfehen, fotografitë e atyshme dhe gjërat që shihen me sy të tmerrojnë, mund të shohësh fëmijë gjermanë 13-14 vjeçarë duke qajtur me zë. Ata qajnë nga tmerri që kanë bërë gjyshërit e tyre dhe kjo është mënyrë e rrallë e përballjes me historinë, gjë që i mungon Serbisë dhe serbëve.

III
Kohë më parë, përkatësisht prej përfundimit të luftës në Kosovë më 1999, Serbia humbi tërësisht sovranitetin mbi Kosovën dhe mënyra e vetme e ndikimit mbeti përmes enklavave që deshëm apo s’deshëm funksionuan për të shantazhuar të gjitha proceset e brendshme politike. Porse, askush asnjëherë në Beogradin zyrtar nuk mendoi se çka kishte ndodhur gjatë viteve të mëparshme në Kosovë. Dhe, kjo detyrimisht të çon në mungesë të vullnetit për përballje me historinë ose me atë që quhet ‘e kaluara’. Nëse Serbia nuk bëri kampe përqendrimi në Kosovës, njerëzit ishin të tillë në shtëpitë e tyre, duke mos guxuar të dilnin as në oborr e as në rrugë. Nëse ekzekutimet nga pjesëtarë të Al-Qaeda-s që i shohim në internet ndodhin këto ditë, jo shumë vjet më parë të njëta pamje ke mundur të shohësh edhe në Kosovë dhe ato janë bërë nga trupat e uniformuara të Serbisë. Nëse dikush mund të ketë pasur ideologji (të paktën) të ngjashme me Hitlerin në Ballkan, ai ishte Millosheviqi dhe në përgjithësi kishin të njëjta qëllime.

IV
Kthimi i kokës mbrapa për të parë se ç‘ndodhi është një domosdoshmëri. Përballja me historinë është pjesë e veçantë e shkencës politike, sociologjike apo asaj historike. Aq më parë që serbët e kuptojnë këtë domosdoshmëri, aq më shpejt ata do të arrijnë të kthjellen dhe të normalizohen si komb. Po të ndodhte kjo nga viti 1999, situata në Ballkan tashmë tetë vjet më pas do të ishte shumë më ndryshe. Kosova do të ishte e pavarur, Serbia do të mund të ishte kandidate për anëtarësim në BE dhe raportet mes nesh do të ishin normale. Serbët nuk duhet ende ta shohin kombin e tyre si viktimë, sepse nuk kanë qenë të tillë. Ata kanë qenë thjeshtë agresorë dhe tashmë janë humbës, pavarësisht politikave të proklamuar gjoja për mbrojtjen e të drejtave të serbëve në vendet tjera të ish-Jugosllavisë. Kujdesi për bashkëkombasit që janë minoritet në shtetet tjera ishte në fillim politika e Hitlerit, konsekuencat e së cilës edhe gjeneratat e tashmë më të reja obligohen t’i shohin nëpër kampe e vende të ndryshme. Përballja me historinë është zhvillim kombëtar.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall - European Center for Security Studies” në Gjermani

Botuar në “Zëri” më 25 qershor 2007, fq. 11

Bllokimi unilateral

Loja pa fitues

Bllokimi unilateral

Në rastin e pavarësimit të Kosovës edhe pa Rezolutë, nuk ka veprim unilateral për njohjen e pavarësisë nga vendet Perëndimore në krye me SHBA-të. Veprimi unilateral po ndodh nga Rusia, e cila me veton e saj në Këshillin e Sigurimit bllokon lëvizjet e vendeve demokratike për pavarësimin e Kosovës

Shkruan: Burim Ramadani

I
Tre burra të brengosur për gjendjen në të cilën tashmë ndodhet procesi për vendosjen e statusit të Kosovës bisedonin këto ditë me qasje të ndryshme ndaj ‘fajtorëve’. I pari thoshte se bashkësia ndërkombëtare ka qenë dashur ta zgjidh statusin e Kosovës në vitin 1999 kur NATO-ja kishte bombarduar Serbinë dhe OKB-ja vendosi administrim në vend. I dyti fajësonte liderët vendorë të para, gjatë dhe pas luftës për papërgjegjësi qytetare për shkak të mosarritjes së unitetit të brendshëm politik dhe patriotik dhe për këtë shkak faktori vendor pothuajse asnjëherë nuk është llogaritur si faktor i rëndësishëm për veprime më të shpejta në këtë proces. I treti bënte kombinimin e të dy qasjeve dhe thoshte se të dyja palët janë fajtore në nivel të njëjtë. Fakt është që të tre kishin të drejtë në aspektin që ata analizonin zhvillimet, porse e vërteta është se të tre ishin injorantë. Ata dhe shumë të tjerë simplifokojnë jetën politike dhe proceset e zhvillimeve historike, politike dhe shoqërore. Nuk mund të kuptojnë funksionin e sistemit ndërkombëtar, vendimmarrjen në politikë dhe nuk janë në gjendje të shohin realitetin global e lokal të ngjarjeve.

II
Tetë vjet pas tërheqjes së forcave (ky është interpretimi i përfundimit të luftës në Kosovës sipas të Drejtës Ndërkombëtare) të Serbisë, lufta politike për Kosovën ka arritur në pikë shumë të lartë. Ndërsa, realiteti ndërkombëtar është krejt ndryshe nga ai i tetë vjetëve më parë. Vitet 2000 dhe 2001 kanë ndryshuar në shumë aspekte raportet e forcave dhe zhvillimet ndërkombëtare. Në natën e fundit të vitit 1999, detyrën e presidentit të Rusisë e mori Vladimir Putin, një ish-zyrtar i Shërbimit Sekret rus, i cili për më pak se tetë vjet e ka sjellë Federatën në një prej aktorëve kryesorë të sistemit ndërkombëtar. Studiuesit tashmë diskutojnë tezën e rifillimit të Luftës së Ftohtë, derisa shumë prej tyre mundohen të argumetojnë se kjo është ‘fazë e marrëdhënieve të tensionuara’. Në anën tjetër, SHBA-të të tronditura nga 11 shtatori 2001, po udhëheqin Luftën globale kundër Terrorizmit, porse kundërthëniet me Rusinë nuk janë të pakta dhe janë parimore. Raketat në Poloni e Çeki, Irani, terrorizmi, Iraku, energjia, Kaukazi etj. janë disa nga kundërthëniet e tashme SHBA-Rusi, të cilave i shtohet edhe pozicionimi i ngurtë ndaj çështjes së Kosovës.

III
Tentativa ruse për bllokimin e pavarësinë së Kosovës është akt unilateral dhe kjo duhet të largojë nga fjalori politik vendor fjalën veprim unilateral të shteteve Perëndimore për njohjen e shtetësisë sonë. Bllokimi që vjen nga Rusia është unilateral dhe nuk merr parasysh qëndrimet e të gjitha institucioneve ndërkombëtare relevante dhe shteteve tjera me të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit. Njohja e pavarësisë së Kosovës edhe pa Rezolutë nuk është skenar i veprimeve unilaterale, bllokimi nga vetëm një shtet është i tillë. Tek e fundit, propozimi për pavarësinë e Kosovës është dhënë nga i Dërguari i Posaçëm i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Martti Ahtiaari, dhe atë e përkrahin të gjithë, pos Rusisë dhe natyrisht Serbisë. Vendet tjera me të drejtë veto kanë përkrahur pavarësinë, Kina nuk ka marrë ndonjë pozicion të qartë, ndëra vendet veç e veç tashmë kanë vënë Kosovën në prioritetet e politikave të tyre të jashtme dhe përkrahin pavarësinë. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Bashkimi Evropian dhe NATO-ja mbështesin pavarësinë dhe janë të gatshëm të marrin përgjegjësitë që do t’i kenë në të ardhmen.

IV
Tek e fundit, pse duhet të themi se njohja pa Rezolutë është veprim që shkel OKB-në? Po të dëgjojmë interpretimin e juristëve fanatikë, kjo do të kuptohej ashtu, mirëpo realiteti politik nuk është plotësisht realitet juridik dhe si i tillë ai duhet të shihet i kombinuar edhe me realitetin ekonomik, shoqëror, atë të fuqisë dhe të zhvillimit të procesit. Me një veto bllokuese Rusia po luan rolin e vepruesit sipas interesave të caktuara të brendshme apo të jashtme, porse jo ndërkombëtare – rol të cilin do të duhej ta kishte në mesin e priroiteteve të politikës së saj të jashtme. Sidoqoftë, Kosova duhet të pavarësohet më së largu deri në shtator të këtij viti, prandaj jemi duke hyrë në fazën kur shtetet Perëndimore nuk do të interesohen për Rezolutën si paraprirëse të pavarësisë, por do të kujdesen për pavarësinë si paraprirëse të një Rezolute të caktuar. Megjithatë, në rast të pavarësimit pa Rezolutë kujdesi në terren duhet të jetë vërtetë i shtuar dhe për këtë duhet ta marrin përgjegjësinë shtetet Perëndimore dhe kosovarët. Kosova duhet të njihet në kufijtë ekzistues dhe ata nuk do të duhet të jenë të prekshëm në asnjë mënyrë.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall - European Center for Security Studies” në Gjermani

Botuar në “Zëri” më 18 qershor 2007, fq.

Fundi i pritjes

Loja pa fitues

Fundi i pritjes

Kundërshtimi i fuqishëm i Rusisë ndaj pavarësisë së Kosovës, që u pa qartë në këto ditë, pos faktit se ka thyer shpresat për miratimin e shpejtë të Rezolutës, ka një anë pozitive. Tashmë pastër dihet kush duhet të prijë në zhvillimin e ngjarjeve. Vetë presidenti Bush tash është lojëtari kryesor. Dështimi i tij nuk duket i mundshëm. Siç tha ai, “Time is up”. Tashmë, janë dy mundësi për pavarësimin e Kosovës

Shkruan: Burim Ramadani

I
Kur mediat njoftuan pak ditë më parë se një opsion tjetër është dhënë në Samitin e G8-s për të pritur edhe gjashtë muaj vendosjen e statusit të Kosovës, e para gjë që më ka ra në mend ishte telefonata. Me telefon në dorë mbeta me minuta të tërë. Problemi ishte se nuk dija çfarë t’i them atyre që doja t’u telefonoja. Në gjendjen emocionale në të cilën isha, vështirë se nuk do të mvështesja opsionin e mbushjes së rrugëve me njerëz. Prandaj, qetësimi i ndjenjave ishte i domosdoshëm, edhe pse i vështirë. Kjo në fakt duket se ka qenë e ngjashme me shumë njerëz në Prishtinë, të cilët po ashtu nuk dinin çfarë të thonin. Tek e fundit, çfarë do të thoshin ata që dilnin në publik dhe përcaktonin madje datat e përfundimit të procesit? Që maji nuk qenka, por as fillimi i qershorit? Mendova se niveli i njerëzve matet jo duke folur shumë para të tjerëve, por duke dëgjuar me kujdes të tjerët, prandaj vendosa të dëgjoj edhe më tutje raportet e agjencive të mëdha ndërkombëtare të lajmeve. Pritja e një individi për disa minuta nuk ishte e ndonjë rëndësie të veçantë – tashmë kishim të bëjmë me opsionin e pritjes si popull edhe për të paktën gjashtë muaj.

II
Kosova tashmë është mësuar dhe ka ‘sanksionuar’ një vlerë shoqërore të saj - Pritjen. Kemi pritur me vite të tëra largimin e forcave dhe administratës okupuese serbe nga Kosova. Kemi pritur disa vjet për të parë idetë e para për mënyrën e daljes nga status-quoja e krijuar në vend gjatë administrimit ndërkombëtar. Kemi pritur me muaj të tërë vlerësimet pozitive nga Këshilli i Sigurimit për punën në përmbushjen e standardeve si exit-strategy dhe për fillim të negociatave. Kemi pritur më shumë se dhjetë muaj përfundimin e ‘pjesës së parë’ të negociatave dhe rreth tre muaj paraqitjen publike të planit të presidentit Ahtisaari. Kemi pritur gati gjysmë viti përfundimin e ‘pjesës së dytë’ të negociatave mbi statusin e vendit, përkatësisht negociatave midis ‘big brothers’-ve të globit. Gjatë tërë këtyre pritjeve kemi bërë, si popull, atë që kemi mundur të bëjmë më së miri. Kjo, përveç angazhimeve, përfshin edhe faktin se jorrallë herë kemi bërë sehir. Në përgjëthësi, si popull kemi treguar mjaft pastër se meritojmë një pavarësi të mbikëqyrur për një kohë të caktuar, madje mundësisht edhe në fushat jashtë planit të Ahtisaarit.

III
Kundërshtimi i fuqishëm i Rusisë ndaj pavarësisë së Kosovës, që u pa qartë në këto ditë, pos faktit se ka thyer shpresat për miratimin e Rezolutës ka një anë pozitive. Tashmë pastër dihet kush duhet të prijë në zhvillimin e ngjarjeve dhe në çfarë niveli. Vetë presidenti amerikan Bush tash është lojëtari kryesor. Dështimi i tij nuk duket i mundshëm. Ai e tha të shtunën në Itali se ‘time is up’ (koha përfundoi), ndërsa kjo mund të interpretohet se tashmë jemi në minutat shtesë të lojës dhe duhet referuar fundin e pritur. Fuqia e ekipit që do të jetë fitues është mëse e qartë, madje edhe nëse duhet përdorur kondicionin e fundit të lojëtarëve. Një lojtar dhe kapiten ekipi i kalibrit të presidentit Bush çon ekipin drejt fitores së padiskutueshme, porse nuk e lë atë të shkojë në penallti. Thënë shkurtë, pozicionimi i tillë i ngurtë refuzues i ka bindur pjesën demokratike të bashkësisë ndërkombëtare për nevojën dhe pashmangshmërinë e veprimit të saj konkret dhe të pamëdyshëm për pavarësinë e Kosovës. Kjo duhet të ndodh brenda një kohe të shkurtër dhe të përshtatshme.

IV
Kurdo që është e nevojshme, diplomacia duhet të jetë në funksion, prandaj mundësitë e parashikueshme për një miratim të rezolutës megjithatë nuk janë zhdukur të gjitha. Në një mënyrë apo tjetër, këtë e tha presidenti Bush në Tiranë. Një takim mjaft i rëndësishëm do të ndodh më një dhe dy korrik në SHBA, kur mysafir i kapitenit të ekipit për pavarësinë e Kosovës do të jetë presidenti rus. Takimi Bush-Putin definitivisht do të bëjë përfundimtare pozicionet. Janë dy mundësi për të vendosur për statusin pa pritur edhe një kohë të gjatë. Mundësia e parë është që Putin të jep sinjale të përcjella me garanci se Rusia nuk do të bllokojë Rezolutën në shtator të këtij viti, në mënyrë që Kosova të bëhet shtet i pavarur pa komplimet që mund të dalin nga mungesa e rezolutës. Mundësia e dytë është Putin të vazhdojë kundërshtimin e pavarësisë së Kosovës. Kjo do të hapte rrugën e veprimit pa Rezolutë. Kosova pas këtij takimi, sipas këtij skenari të mundshëm, do të duhej të shpallë pavarësinë dhe këtë ta njohin një numër i shteteve demokratike në krye me SHBA-të. Në një skenar të tillë, nuk ka çka të pritet më. Këtë e tha qartë edhe presidenti Bush.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall - European Center for Security Studies” në Gjermani

Botuar më 11 qershor 2007 në “Zëri” – Prishtinë, fq. 14

Domosdoshmëria e Rezolutës

Loja pa fitues

Domosdoshmëria e Rezolutës

Duhet angazhim të fuqishëm të mos lejohet që situata në terren të thyejë parimet prijëse të Grupit të Kontaktit. Thyerja e cilido nga këto tri parime do të thotë hudhje poshtë e të tri këtyre parimeve. Ruajtja e tyre pa shkaktuar telashe në terren bëhet vetëm përmes aprovimit të Rezolutës së re. Thënë shkurt, ky proces duhet të përfundojë me Rezolutë, përndryshe konsekuencat nuk mund të parashihen saktësisht

Shkruan: Burim Ramadani

I
Bashkësia ndërkombëtare duket se gjendet para një sfide rreth statusit të Kosovës, sfidë të cilën nuk e kanë pritur se do të arrijë një nivel të këtillë. Kur ambasadori norvegjez në NATO, Kai Eide, pati rekomanduar Sekretarin e Përgjithshëm që të fillonin bisedimet për statusin e Kosovës, zërat kanë qenë se ky rpoces do të përmbyllet brenda një viti. Përkatësisht, jo vetëm në nivelet vendore, por edhe në ato ndërkombëtare ka qarkulluar ideja se procesi do të përfundojë më së largu në fund të vjeshtës së vitit të kaluar. Zaten, për këtë edhe validiteti i parë i kontratës së kryendërmjetësuesit ndërkombëtare, Martti Ahtisaari, ka qenë deri kah fundi i nëntorit të vitit 2006. Por, rrjedha e ngjarjeve nuk doli të ketë qenë plotësisht e parashikuar, megjithëse nuk mund të flitet ende për ndonjë skenar të jashtëzakonshëm. Procesi që ka filluar konkretisht para një vit e gjysmë, tashmë duket se gjendet në javët e fundit, por askush nuk mund ta thotë nëse janë ditët e fundit.

II
Banaliteti i tërë këtij procesi është fakti se Kosova bashkë me SHBA-të dhe një pjesë të Evropës mund të përballen me një skenar të padëshiruar dhe të panevojshëm. Mbi një vit e gjysmë procesi të negociatave, mbi një vit përgatitje për të hyrë në këtë proces dhe gati tetë vjet prej përfundimit të luftës, Kosova tashmë ka para vetes domosdoshmërinë e aprovimit të një Rezolute nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së. Vetëm në këtë mënyrë situata e këtushme mund të mbahet e qetë dhe parimet prijëse të Grupit të Kontaktit nuk rrezikohen të thehen. Prandaj, e vetmja mënyrë për përfundim të qetë dhe pa turbulenca të mëdha e të rrezikshme është pavarësimi i Kosovës përmes një Rezolute të re, e cila do t’i hap rrugën institucioneve të popullit të Kosovës të shpallin pavarësinë e vendit. E kundërta do të kishte për rezultat/pasojë skenare të tjera, të cilat nuk i duhen këtij vendi dhe rajoni, edhe ashtu të përballur me dhunë e terror të pakontrollueshëm gjatë historisë.

III
Bashkimi i politikave të SHBA-ve, disa vendeve evropiane, rajonit (pos Serbisë) dhe politikës kosovare është shenjë e perspektives dhe aftësisë së realizueshmërisë së saj. Sidoqoftë, situata në terren dhe niveli i diskutimeve ndërkombëtare mbi statusin e Kosovës duket se do të jenë të lidhura në mënyrë mjaft të drejtëpërdrejtë. Më konkretisht, Rusia së bashku me Serbinë, do të donin që në momentin e fundit, për statusin e Kosovës të vendos situata në terren. Kjo mund të shihet dhe shpjegohet në mënyra të ndryshme në momente të ndryshme. Nëse kjo do të shpjegohej në rastin ekstrem, atë të shpalljes së pavarësisë pa Rezolutë të Këshillit të Sigurimit, normalisht se situata e tillë nuk do t’i konvenonte Ballkanit si regjion. Ndoshta shqiptarët do të gjendeshin në situatën më kritike gjatë historisë së tyre. Ne do të duhej të vendosnim nëse duam të krijojmë një shtet të përbashkët shqiptar, apo të vazhdojmë jetët në shtete të ndara.

IV
Brishtësia e situatës politike dhe të sigurisë në Kosovë është jo vetëm një fakt, por edhe një alarm për politikën kosovare dhe ndërkombëtare. Të dy këto nivele duhet të angazhohen fuqishëm të mos lejojnë që situata në terren të ndikojë në thyerjen e parimeve prijëse të Grupit të Kontaktit. Një prej mënyrave më të mira është aprovimi në një afat sa më të shkurtër të Rezolutës së Këshillit të Sigurimit të mbështetur në planin e Ahtisaari-t. Përndryshe, parimet e mirënjohura të Grupit të Kontaktit duhet të kuptohen si unike dhe të përbashkëta. Thyerja e cilido nga këto tri parime do të thotë hudhje poshtë e të tri këtyre parimeve dhe bashkësia ndërkombëtare duhet të jetë e vetëdijshme për konsekuencat e një situate të tillë të mundshme. Ruajtja e këtyre parimeve pa shkaktuar telashe në terren bëhet vetëm përmes aprovimit të Rezolutës së re. Thënë shkurt, të gjithë duhet angazhuar që ky proces të përfundojë me Rezolutë, përndryshe konsekuencat nuk mund të parashihen saktësisht.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall - European Center for Security Studies”

Botuar më 04 qershor 2007 në “Zëri” – Prishtinë, fq. 7

Rreth flamurit dyngjyrësh të bashkëjetuar

Loja pa fitues

Rreth flamurit dyngjyrësh të bashkëjetuar

Flamuri i ardhshëm i Kosovës do të duhej të ruajë dy ngjyrat kombëtare të shumicës. Për këtë, ka precedent: flamuri i TMK-së është i lejuar ndërkombëtarisht dhe ka sfondin e kuq dhe hartën e Kosovës në ngjyrë të zezë. Kjo do të ishte e arritura më e fuqishme dhe satisfaksion plotësues për shumicën

Shkruan: Burim Ramadani

I
Tashmë askush në Kosovë nuk ka hezitime rreth nevojës së ‘dizajnimit’ të flamurit të ri të shtetit tonë të ardhshëm. Disa vjet më parë (jo edhe aq kohë të gjatë), kjo ishte një prej shumë tabu-temave në opinionin publik dhe politik të vendit. Edhe ato pak ide të dala në opinion nuk janë bërë në mënyrën më të duhur, ndërsa reagimet ndaj tyre nuk janë ndalur vetëm në deklarata. Djegia e një grumbulli të atij që ka marrë epitetin e ‘flamurit të Dardanisë’ në Prishtinë pak vjet më parë pati dëshmuar qartë dhe pastër mungesën e vetëdijes shtet-formuese të strukturave të ndryshme në shoqërinë kosovare. Kjo nuk përfshinë vetëm një strukturë të caktuar, porse dëshmonte pa-mjaftueshmërinë e debatit politik, publik e qytetar. Tek e fundit, ishte përgjegjësia e elitës që t’i sqarojë strukturave tjera të gjitha veprimet që duhet ndërmarrë për t’u ballafaquar me nevojat, sfidat dhe domosdoshmëritë tona si shtet i ri. U desh të kalojnë disa vjet dhe një proces mjaft i gjatë e i dhimbshëm për statusin, që njerëzit ta kenë të qartë këtë çështje.

II
Tema e flamurit kosovar aktualisht është njëra prej më të përfolurave në mediat vendore. Por, ajo nuk ka marrë përmasa më të gjera se sa Kosova dhe vërehet që askush nga organet publike apo opinion-krijuese ndërkombëtare nuk merret më këtë punë. Për këtë mund të gjenden dy arsyetime. Së pari, kjo është çështje plotësisht e kosovarëve dhe si e tillë duhet të zgjidhet nga vendorët pasi që presidenti Ahtisaari ka vënë kornizat e simbolikës së flamurit. Së dyti, Kosova nuk ka nevojë të ngutet, sepse kanë mbetur edhe disa punë për t’u bërë para se të vendoset për flamurin. Në fund të fundit, ky është një shpjegim i thjeshtë i një njohësi ndërkombëtar të Ballkanit që ma tha disa ditë më parë. Shpjegimi i tij u përballë me një reagim kosovari të frustruar për kohën e humbur deri më tash dhe mosarritjen e një konsensusi për mënyrën e veprimeve. Mungesa e simbolit kryesor të shtetit të ardhshëm të Kosovës na çon në domosdoshmërinë e krijimit të një simboli të përkohshëm, nëse duam të kemi me kohë pasaporta dhe dokumente tjera.

III
Tabuja e para disa vjetëve do të duhej të materializohej në javët në vazhdim. Kosovarët, shumica shqiptare, do të fitojnë pavarësinë, porse kanë bërë kompromise për mënyrën e ndërtimin dhe funksionimit të shtetit. Shqiptarët e Kosovës janë pajtuar që vendi të jetë shoqëri multi-etnike (koncept tjetër nga ‘shteti multi-etnik’). Kosova do të jetë shtet qytetar me respektim të të drejtave të komuniteteve pakicë dhe kjo do të thotë se shqiptarët do të jenë përfaqësuesit e konceptit qytetar, derisa komunitetet tjera do të ekzistojnë si të tilla brenda këtij koncepti. Prandaj, opsioni më i mirë do të jetë që simboli i shtetit të Kosovës të përmbajë në rend të parë vlerat e konceptit qytetar, në këtë rast të përfaqësuar nga shqiptarët. Flamuri i ardhshëm i Kosovës do të duhej të ruajë dy ngjyrat kombëtare. Për këtë, ka precedent: flamuri i TMK-së është i lejuar ndërkombëtarisht dhe ai ka sfondin e kuq dhe hartën e Kosovës në ngjyrë të zezë. Kjo në fakt do të ishte e arritura më e fuqishme dhe satisfaksion plotësues për shumicën shqiptare.

IV
Tendencat për krijimin e një flamuri gjithpërfshirës do të mund të gërshetohen në këtë propozim. Shqiptarët do të ishin krenarë (dhe do të duhej të ishin) me ruajtjen e ngjyrave kombëtare. Serbët dhe minoritetet tjera do të gjenin veten në hartën e Kosovës, që do të vendosej në mes të flamurit dhe pse jo edhe në ngjyrën e kuqe, që përgjithësisht është pjesë e ngjyrave të tyre kombëtare. Në një mënyrë apo tjetër, Kosovës i duhet një koncept i “rreth flamurit dyngjyrësh të bashkëjetuar”. Faktikisht, dy elementet e këtij konceptit do të përfaqësonin të gjithë qytetarët kosovarë: dyngjyrëshi dhe bashkë-jetesa. Nëse shqiponja dykrenarëshe do të duhej të flakej, zëvendësimi më i mirë do të ishte me hartën e Kosovës. Precedenti i këtij vendimi do të ndihmonte në arsyetimin politik dhe qytetar të flamurit. Edhe TMK-ja është organizatë e përbërë nga të gjitha komunitetet e Kosovës, ndërsa serbët me gjithë hezitimet kanë filluar të jenë pjesë e kënaqshme e kësaj trupe. Në anën tjetër, minoritetet tjera nuk kanë pasur fare problem me të jetuarit në TMK.

Autori është këshilltar politik i Ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik të UP-së, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall Center - European Center for Security Studies”

Botuar në “Zëri” më 28 maj 2007, fq. 12, si dhe në Gazetën "Shqip" në Tiranë, më 30 Maj 2007, fq. 10, shih: http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=19565

Terrorizmi për turp kombëtar

Loja pa fitues

Terrorizmi për turp kombëtar

Sëmundja që mund të bartet nga jashtë nuk do të na fal nëse nuk përgatitemi për ta parandaluar dhe aq më pak nëse në momente të caktuara ndjejmë apo vërejmë simpomat e saj. Dilemat nuk duken të jenë të mëdha nëse ne si komb duhet të vaksinohemi apo jo – këtë e kemi obligim mjekësor

Shkruan: Burim Ramadani

I
Disa ditë më parë, bota shqiptare u trondit, u shqetësua dhe përjetoi një goditje të rëndë emocionale, kulturore dhe qytetëruese. Katër shqiptarë u kapën dhe akuzohen për komplot terrorist në një prej qendrave të rëndësishme ushtarake në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Reagimet ishin të shpejta, të ashpëra, madje pati edhe vlerësime krejt ekstreme, duke i cilësuar këta persona edhe si jashtëqitje të kombit. Jo vetëm institucionet, partitë e organizatat e ndryshme shqiptare, por edhe qytetarët e rëndomtë në rrugët e Prishtinës u panë duke dënuar me tone tejet të ashpëra atë që u zbulua në SHBA. Madje, familjarët e këtyre personave në Dibër ishin të pakompromis në dënimin e veprimeve dhe synimeve të djemve të tyre. Pamjet e të arrestuarve, kur ata dolën para gjykatësit, riforcuan bindjen e parë të opinionit shqiptar rreth tyre. Karakteristika e tyre ishte mjekrra e madhe. Asociimi i drejtpërdrejtë i këtyre pamjeve bëhet me fondamentalistët islamik në Lindjen e Mesme dhe, për më të keqen, me një numër shqetësues të madh në rrugët e Kosovës.

II
Derisa nga SHBA-të u njoftua se një numër i shqiptarëve janë në mesin e atyre që synojnë sulme terroriste, tek ne u ngritën shumë pikëpyetje, shqetësime, brenga dhe pse jo edhe zhgënjim. Mbi të gjitha u ngritën dilema dhe filluan polemika, gjë që me pak përjashtim kishin munguar në debatin e brendshëm edhepse ishin dhe janë të domosdoshme. Sidoqoftë, deri më tash, nuk doli asnjë zë që mbrojti këta djem me mjekrra, të cilët deshën të realizojnë turpin më të madh që do të mund t’i ndodhte jo vetëm shqiptarëve në Maqedoni, por tërë kombit shqiptar. Kjo do të thotë se shoqëria kosovare nuk nxori asnjë zë që publikisht do të dyshonte në vërtetësinë e njoftimit nga SHBA-të apo, mos më keq, të mbronte qëllimet e këtyre të katandisurve në “besimtarë” potencialisht vrasës. A do ta bënte këtë dikush në Kosovë? A do të dilte publikisht dikush e të thoshtë se këta djem shkatërraqë kanë pasur të drejtë “në rrugën e Zotit”? Ndoshta ‘përgëzime’ të tilla publike do të vinin nga ndonjë organizatë e Lindjes së Mesme, por kjo nuk do të mund të dëgjohej nga shqiptarët.

III
Dosido, shqiptarët e Kosovës nuk do të duhet të mjaftohen me dënime deklarative të rastit të tashëm apo, mos qoftë nga goja ime, të ndonjë rasti të ardhshëm. Secili nga ne është dëshmitar për rritje të numrit të organizatave humanitare islamike në Kosovë. Secili nga ne është dëshmitar për rritje të numrit të personave me mjekrra nëpër Kosovë. Secili nga ne është dëshmitar për rritje të numrit të të rinjve në faljen në xhamitë e Kosovës. Madje, tashmë ka edhe raste kur fëmijë të intelektualëve bëjnë ceremoninë martesore vetëm tek imami i xhamisë së afërt. Në shikim të parë, kjo nuk do të duhej të ishte aq shqetësuese. Tek e fundit, të gjithë kemi të drejtën individuale për përcaktim fetar, sikurse edhe përcaktimet tona të tjera. Kosova mëton të jetë vend demokratik dhe tashmë jemi duke u angazhuar në konsolidimin e demokracisë. Mirëpo, sëmundja që mund të bartet nga jashtë nuk të fal nëse nuk përgatitesh për ta parandaluar dhe aq më pak nëse në momente të caktuara ndjen apo vëren simpomat e saj. Dilemat nuk duken të jenë të mëdha nëse ne duhet të vaksinohemi apo jo – këtë e kemi obligim mjekësor.

IV
Deputetët në Kuvendin e Kosovës u patën tmerruar kur në një raport për sigurinë e përgjithshme në Kosovë u tha se një prej sfidave dhe kërcënimeve kryesore është ekstremizmi fetar dhe posaçërisht ai islamik. Të gjetur ndoshta edhe të befasuar se si dikush nga ne ka kurajon të ngre zërin mbi këtë fakt, një numër deputetësh thanë se ky është vetë-akuzim, se është ndihmë për diplomacinë serbe në akuzat e saj, dhe të gjitha vlerësimet tjera më të rënda. Porse, realiteti që ata dhe ne shohim në ditët dhe netët e Kosovës dëshmon faktin e një prezence të paprecendent në numër të mjekrrave pantollona-shkurtër. Nuk e kemi pasur dhe nuk është kulturë jona veshja e tillë, sikurse që as gjuha e urrejtjes që përdoret në raste të caktuar nga njerëz të tillë. Janë disa fusha në të cilat shoqëria dhe institucionet duhet pasur vëmendje. Objektet arsimore, kulturore dhe objektet fetare islamike tashmë rreth shtatë vjet përdoren si mjete për shpërndarje të “humanitetit” nga organizatat islamike, financimet e të cilave nuk janë të kontrolluara. Pa paragjykuar dhe me një profesionalizëm të bazuar në ligjet ekzistuese apo ato që do të duhej nxjerrë, këto organizata, grupe dhe individë do të duhet futur nën llupë.

Botuar në “Zëri” më 14 maj, fq.

Përballja e amerikanëve me Moskën

Loja pa fitues

Përballja e amerikanëve me Moskën

Bashkimi Evropian as që duhet llogaritur si faktor për të zbrapsur qëndrimin e Moskës në mënyrë që Kosova të pavarësohet në bazë të një Rezolute në KS të OKB-së. Administrata amerikane është prirëse dhe përfunduese e këtij procesi. Zbrapsja e qëndrimit rus mund të arrihet pas një takimi të drejtpërdrejtë midis presidentit Bush dhe homologut të tij, autoritarit Putin

Shkruan: Burim Ramadani

I
Një kolegë imi spanjoll më tha pak ditë më parë se Kosova nuk do të mund të fitojë pavarësinë pa pajtueshmërinë e Moskës zyrtare. Alvaro ishte i bindur se Bashkimi Evropian nuk do të mund ta gjejë fijen në tërë këtë proces nëse Rusia vazhdon të këmbëngul për të kundërshtuar draftin e Rezolutës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së që do të njoh ose hap rrugën për Kosovën si shtet të pavarur. “Evropa nuk do të merr vendim për njohjen e shtetit të Kosovës dhe sa për ne, ju kurrë nuk bëheni shtet”, më tha Alvaro, një njohës i mirë i situatës në Ballkan. Ky spanjoll, me pak flokë në kokën e tij të madhe, ka qëndruar në Ballkan për më shumë se shtatë vjet, përfshirë këtu Kosovën, Serbinë dhe Maqedoninë. Gjuhët e të tri këtyre vendeve janë krejt të lehta për mikun e Ballkanit, Alvaron, ndërsa Birra e Pejës i kishte lënë shije shumë të mirë. Porse, me gjithë banalitetin në dukje, Alvaro kishte të drejtë pothuajse plotësisht. Vendet e Bashkimit Evropian janë në një gjendje jo të qartë rreth asaj që do të duhet të ndodh, përkatësisht skenarit që do të duhej për t’u ballafaquar me Moskën.

II
Në bashkësinë ndërkombëtare tashmë kemi tri lloj qëndrimesh. Qëndrimi i Moskës zyrtare, megjithëse i paqartë plotësisht, nuk ka ndryshuar dhe ajo kundërshton pavarësimin e Kosovës, ndërkaq tashmë zëri i rusëve herë-herë duket të jetë më i ashpër se në fillim të procesit të negociatave. Qëndrimi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe i Britanisë së Madhe është i qartë, i drejtpërdrejtë dhe i vendosur. Administrata e presidentit Bush dhe Britania e Madhe do të njohin pavarësinë e Kosovës edhe në rast se nuk do të ketë miratim të Rezolutës në KS të OKB-së. Kjo do të thotë se SHBA-të nuk do të presin apo lusin deri në pakufi asnjë shtet që është kundër apo heziton. Qëndrimi i Bashkimit Evropian, ndërkaq, është në mes të dy të parave dhe varësisht nga shtetet anëtare, ky qëndrim luhatet prej një skaji në skajin tjetër. Prej Francës e Gjermanisë në skajin pozitiv e deri tek Sllovakia, Rumania e Spanja në skajin negativ, Bashkimi Evropian nuk ka politë të përbashkët të jashtme, sikurse nuk ka as qasje të përbashkët për t’u ballafaquar me shumë sfida.

III
Ndërkohë që vendet kryesore të BE-së kanë përkrahur planin e Ahtisarit, që do të thotë pavarësinë e Kosovës, liderët e kësaj organizate kanë humbur një rast të mirë për të ndikuar mbi pozicionin e Rusisë rreth Kosovës. Samiti dyditor BE-Rusi, që u mbajt pak ditë më parë në Samara, nuk dha ndonjë rezultat të veçantë sa i përket bashkëdyzimit të qëndrimeve midis këtyre dy palëve. BE-ja dhe Rusia kanë një varg çështjesh mbi të cilat do të duhet t’i diskutojnë dhe të arrijnë marrëveshje, në mënyrë që të hapet mundësia për përmirësimin në nivel të kënaqshëm të marrëdhënieve të tyre. Ndërkaq, Kosova është vetëm njëra prej çështjeve mospajtuese të dy palëve. Sidoqoftë, BE-ja nuk ka arritur ta vendos në njërën prej pikave kryesore të këtij Samiti edhe çështjen e pavarësisë së Kosovës. Samiti që u mbajt tash ka qenë koha dhe vendi më i mirë që BE-ja të bëntë presion maksimal mbi liderin e Rusisë për t’iu bashkuar qëndrimit të Perëndimit. Pos të tjerash, e meta më e madhe e Evropës së bashkuar është mungesa e një figure (lideri) të fuqishëm që mund të përfaqësojë të gjitha këto shtete.

IV
Në momentet më të vështira të kombit shqiptar gjatë kësaj periudhe një qind vjeçare, lideri i SHBA-ve ka vendosur për të çarë rrugën. Kjo duhet të ndodh edhe tash, derisa ky skenar në fakt duket se do të jetë opsioni i vetëm për t’i dhënë fund këtij procesi që në një mënyrë apo tjetër ka hyrë në fazën e mungesës së zgjidhjes. Për të dalë nga kjo situatë nevojitet ndërhyrja e fuqishme e SHBA-ve. Bashkimi Evropian as që duhet llogaritur si faktor për të zbrapsur qëndrimin e Moskës në mënyrë që Kosova të pavarësohet në bazë të një Rezolute në KS të OKB-së. Administrata amerikane është prirëse dhe përfunduese e këtij procesi. Zbrapsja e qëndrimit rus mund të arrihet pas një takimi të drejtpërdrejtë midis presidentit Bush dhe homologut të tij, autoritarit Putin. Një diskutim i qartë mes tyre mund të drejtojë rrugën dalëse nga kjo situatë. Tek e fundit, presidenti Bush ka fuqinë, autoritetin, vendosmërinë, përkushtimin dhe guximin për ta bërë këtë. Mbështetja dhe udhëheqja amerikane për të përfunduar këtë proces më nuk është vetëm e rëndësishme, por është vendimtare, e domosdoshme dhe e patjetërsueshme.

Autori është këshilltar politik i ministrit të Punëve të Brendshme dhe pjesë e stafit akademik në Universitetin e Prishtinës, ndërsa gjendet për specializim në “George C. Marshall – European Center for Security Studies” në Gjermani

Botuar në “Zëri” më 21 maj 2007, fq. 11, si dhe në të përditshmen e Tiranës "Gazeta Shqip" më 26 maj 2007, fq 11, me titull "Vetëm amerikanët e zmbrapsin Moskën" shih: http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=19244